فَهَدَيْناهُمْ
، و
إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً
. . . ،
قَدْ جاءَكُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ
، ميگويد كه : من همه را هدايت دادم از مؤمن و كافر پس اگر نفى كند و گويد : كفر و ضلالت ما داديم ؛ مناقضه باشد ، و در سخن حكيم و حكمت اين روا نبود .
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 126 تا 127 ]
وَ هذا صِراطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيماً قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ ( 126 ) لَهُمْ دارُ السَّلامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ هُوَ وَلِيُّهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ ( 127 )
اشارت به [ هذا ] اسلام است ؛ يا بيانى كه در قرآن است ، و اضافت [ صراط ] با خداى است براى آنكه نهندهء آن راه و بيان كنندهء آن طريق وى است ، بغلبهء استعمال اضافت [ صراط ] و [ سبيل ] با خداى رواست و روا نبود كه « طريق اللّه » گويند ؛ حق تعالى ميگويد كه : اين اسلام و اين شريعت و اين قرآن كه درو بيان حلال و حرام و شرايع و احكام است راه خداى تو است اى محمّد كه جز بدين راه بخداى تعالى نتوان رسيدن راهى راست و با سلامت است از مناقضه و فساد ، و مؤدّى و مفضى است با ثواب و نجات ، ما آيات قرآن را مفصّل كرديم و مبيّن و مشروح گردانيديم براى قومى كه تذكّر و تدبّر و انديشه كنند و اگرچه اين تفصيل براى جملهء مكلّفان كرد چون متذكّران و انديشه كنندگان بوى منتفع شدند تخصيص ايشان كرد چنان كه گفت : هدى للمتّقين . و آيت دليل است بر بطلان قول اصحاب معارف براى آنكه اگر معارف ضرورى بود تفصيل آيات براى آن عبث بودى آنگه گفت كه : ايشان راست يعنى كسانى را كه بآيات ما تذكّر كنند و پند گيرند سراى سلامت كه آن بهشت است كه از جملهء آفات سلامت است و [ سلام ] نام خداى است يعنى سراى خداى كه سراى با سلامت است و آن بنزديك خداى است و آن در عهده و ضمان اوست تا بمستحقّان رسيدن و آنجا حكم نباشد مگر خداى را و خداى تعالى ولىّ ايشان و متولّى نعمت و رسانندهء منفعت بايشان و ناصر ايشانست بر جملهء دشمنان ، جز او عوض آنچه ايشان ميكنند و كرده باشند از عمل صالح و كارهاى نيكو بدهد .
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيه 128 ]
وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً يا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ وَ قالَ أَوْلِياؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنا بِبَعْضٍ وَ بَلَغْنا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنا قالَ النَّارُ مَثْواكُمْ خالِدِينَ فِيها إِلاَّ ما شاءَ اللَّهُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ ( 128 )