يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ
، و نور علم و بيان اندر دنيا كه مؤمنان بر آن باشند و كافران ندانندش ؛ مثل او چون مثل كسى باشد كه او در ظلمات و تاريكيها باشد و از آن بدر نيايد يعنى كافر مردهايست كه در ظلمات و تاريكى كفر و جهل گرفتار باشد و هرگز از آن بيرون نيايد با مؤمن محقّق كه در دنيا و آخرت بر نور ايمان و علم باشد هرگز اين دو با هم راست و برابر نباشند ، آرى همچنين آراسته شد در دل كافران آن عمل كه ايشان ميكنند چنان كه عمل مؤمنان آراسته شد مر مؤمنان را أمّا آرايندهء كفر در دل كافران شيطان است ؛
وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ ؛ *
و آرايندهء ايمان در دل مؤمنان خداى است ،
حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمانَ وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ
، محمّد باقر عليه السّلام گفت كه : آيت در حقّ عمّار ياسر آمد و أبو جهل ، بعضى مفسّران گفتند كه : در حقّ حمزهء عبد المطلّب آمد و ابو جهل ، و حمل آيت بر عموم اوليتر است : آنگه گفت :
[ وَ كَذلِكَ جَعَلْنا ]
يعنى همچنانكه مؤمن را آفريديم كافر را آفريديم و آنچه با اينان كرديم كه مؤمنانند با كافران همان كرديم از اسباب و آلات و علم و قدرت و كمال عقل و ازاحت علّت و نصب ادلّه الّا آنست كه اينان بحسن اختيار خود ايمان آوردند و آنان به اختيار بد خود كافر شدند تا بكرديم و بيافريديم در هر ديهى و شهرى بزرگانى و مهترانى از مجرمان و كافران آن ديه كه عاقبت و سر انجام ايشان آن بود كه در آنجايگاه با دوستان ما از پيغمبران و مؤمنان مكر ميكردند و غدر و خديعت را به كار مىبستند و ايشان اين مكر و غدر نميكردند الّا با نفسهاى خويش از آنكه و بال غدر ايشان و ضرر و مكر ايشان جز با نفس ايشان راجع نخواهد بود و ايشان اين حالت نميدانستند و « مكر » حيلتى بود كه بدان غير را از راه صواب با راه خطا گردانند و لام در
[ لِيَمْكُرُوا ]
لام غرض نيست لام عاقبت است براى آنكه مكر قبيح است و ارادهء قبيح قبيح باشد و اگر لام غرض باشد مناقض اين آيت باشد كه :
« وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ » .
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 124 تا 125 ]
وَ إِذا جاءَتْهُمْ آيَةٌ قالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتى مِثْلَ ما أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغارٌ عِنْدَ اللَّهِ وَ عَذابٌ شَدِيدٌ بِما كانُوا يَمْكُرُونَ ( 124 ) فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ ( 125 )