بحرارت كمى مىنمايد به حدى كه اثر برودت بسيار از ان ظاهر نمىكردد و بستاني را كاسني و برى را طرخشقوق نامند
* طبيعت تر و تازه ان
در آخر اول سرد و تر و با اجزاى حارهء لطيفه كه از شستن زائل مىكردد بسبب ضعف تركيب و كمال لطافت و لهذا در شرع و طب هر دو منع از غسل آن وارد شده است و آنچه در تابستان بسيار كرم و يا بلدان حاره و در موسم كرمه بهم مىرسد مائل بكرمى است و خشك آن مائل بخشكي و با قوت قابضه باعتدال از غير شديد و نوع صغير آن را رطوبت و لطافت كمتر از كبير و بستانى ابرد و ارطب از برى
* افعال و خواص آن
مفتح و مسكن حدت صفرا و خون و تشنكي اعضاء الراس طلاى آب برك آن به تنهائى و يا با سركه و صندل جهت صداع حار و صفراوى و با صندل سرخ و سركه و كلاب جهت شرى و با طلا كه نوعى از خمر است جهت اورام حاره و درد چشم و ضماد كوبيدهء برك آن جهت رمد حار خصوصا با روغن بنفشه و مضمضه بطبيخ بيخ آن با سركه و به تنهائى نيز و تخم آن نيز جهت وجع ضرس و غرغرهء آن با خيارشنبر و يا شراب شاهتوت جهت ابتداى ورم حلق و خناق و بدستور با آب برك كشنيز تازه اعضاء الصدر ضماد برك آن با آرد جو جهت خفقان و تقويت قلب حار و تحليل ورم جاسيه اعضاء الغذاء و النفض آشاميدن آن جهت تفتيح سدهء كبد و طحال و يرقان و استسقاى حار و تفتيح سدهء احشا و عروق و تقويت جكر و تسكين حرارت خون و تشنكي و غثيان و هيجان صفرا و التهاب معده و موافق جكر حار و بارد و منقى مجارى بول و كرده و هرچند تلختر باشد در رفع سدد و امراض كبد بهتر است و آشاميدن آن با خبه سنكشو نموده با سكنجبين ساده جهت قئ صفراوى و هيجان صفرا و شرى و هيجان دم صفراوي و جدرى و حصبه و هيضهء صفراوى و آب برك تازهء آن را كه بجوشانند و كف آن را بكيرند و صاف نموده كه آب كاسني مروق نامند با سكنجبين جهت تقويت معدهء حار و استسقا و تفتيح سدد و رفع تعفن رطوبات و خوردن برك آن يا سركه مسكن صفرا و جهت حبس اسهال صفراوى و چون با قدرى رازيانه و كشوث بجوشانند تفتيح و اسهال آن زياده كردد و برى آن موافقتر از براى معده و بستانى آن از براى كبد الحميات آشاميدن آب مروق آن با سكنجبين جهت حميات عتيقه و جهت حميات ربع و حميات بارده و آشاميدن مطبوخ برك تازه و كل و تخم و بيخ آن بتمامى بتنهائي و يا با تخم كشوث باضافهء سكنجبين بزورى و يا ساده و با شراب كشوث و يا به زور هريك بحسب احتياج جهت حميات مركبهء كهنهء وبائيه و استسقا و سپرز و رفع تهبج اطراف مجرب السموم ضماد برك آن و همچنين طلاى آب آن و آشاميدن آب آن نيز با زيت و بادزهر ادويهء كشنده و ضماد برك و بيخ آن باهم جهت لسع عقرب و هوام و زنبور و سام ابرس و همچنين با سويق بىعديل آلات المفاصل و الاورام ضماد آن با آرد جو و سركه جهت اوجاع مفاصل حاره و نقرس حار و اورام حاره و طلاى آب برك آن با سفيدآب و سركه جهت تبريد عضوى كه ارادهء تبريد آن باشد عجيب الاثر مقدار شربت از آب آن تا نيم رطل مضر صاحب سرفه كه از سبب ورم محدب كبد نباشد و محرك آن و الا چندان مضر نيست بلكه در بعضى مواد نافع مصلح آن شكر و شربت بنفشه و امثال آن و تخم آن در دوم سرد و خشك و مائل بحرارت و باجزاى بارده نيز كفتهاند و با قوت محركه و مواد ساكنه و صاحب شفاء الاسقام معتدل در حرارت و برودت و يابس در دوم دانسته
* افعال و خواص آن
جهت صداع و خفقان و تفتيح سدد و استسقا و يرقان و حميات صفراويه و سدديه نافع و با مطبوخ صندل و رازيانه جهت رفع سموم و ضعف كرده و طحال و قطع نفث الدم و تحريك اشتها مؤثر و در سائر افعال نائب مناب برك آنست مقدار شربت آن از دو درهم تا پنج درهم المضار كريه الطعم و مغثي مصلح آن ادويهء خوشبو و سكنجبين و صاحب شفاء الاسقام در بحث ورم طحال نوشته كه مضر طحال است مصلح آن سكنجبين و بيخ آن در اول كرم و در دوم خشك
* افعال و خواص آن
بغايت مفتح و ملطف اخلاط