جهت حمى ربع الجروح و القروح ضماد برك آن جهت تنقيه و اندمال جراحات عظيمه و قروح رديه و سوختكي آتش و ذرور آن جهت تنقيهء قروح مترهله و متعفنه نافع بدل آن تخم شبت و انيسون و بيخ آن مانند بيخ كبر است و قسم دوم را نبات بزركتر از اول و شاخهاى زياده و برك آن به قدر برك نعناع و پر شعبه و با شعبهاى مستقيم و ساق آن سرخ و كل آن زرد و تخم آن در غلافى شبيه بخشخاش و با خطوط و در بو شبيه براتينج
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
آشاميدن دو درم از تخم آن مسهل صفراى غليظ و آشاميدن آب سرد معين بر عمل آن و در همه افعال مانند قسم اول و آشاميدن تخم آن با شرابى كه آن را آردومالى نامند جهت عرق النسا و طلاى مطبوخ آن در شراب رافع جراحات عظيمه و ضماد نبات آن جهت سوختكي آتش نافع و قسم سوم آن را كه داربروى نامند و نبات آن بزركتر از اول و كوچكتر از دوم و بسيار سرخ و شاخهاى آن انبوهتر و برك عريض مانند برك سداب و ببزركى نعناع و بسيار و كل آن زرد و در بو شبيه به قسم اول
* طبيعت ان
در كرمي و خشكي از اول كمتر
* افعال و خواص آن
مسهل رطوبات معده و مجفف بلت آن و در جميع افعال قويتر از اول و دوم آشاميدن دو درهم آن مسهل صفراى غليظ خصوصا با آب سرد و مقوى معده و رافع فالج و عرق النسا و عسر البول و مفتت حصاة و مسقط جنين و مدر حيض و سرخ كنندهء رخسار و مقاوم همه سموم و جهت استسقا و قولنج و تب ربع و طلاى آن با زيت جهت فالج كه ميل كرده باشد كردن بسوى پشت و طلاى آن جهت بهق و كلف و همه آثار جلد و بواسير و ضربان مفاصل و التيام قروح نافع المضار مصدع محرورين مصلح آن سكنجبين مقدار شربت آن يكدرهم بدل هريك از اقسام آن ديكرى است و بدل همه به وزن آن اذخر و نصف آن بيخ كبر و نصف وزن آن شيطرح و نصف آن قردمانا نيز كفتهاند و حكيم مير عبد الحميد نوشته كه آن را بهندى اروسه نامند و اقسام است قسمى كه كل آن سفيد و برك آن مانند كل عباسي و تخم آن مانند جو و خوشهء آن مثل خوشهء جو و كندم و بر سر خوشه كل آن و درخت آن به قدر دو ذرع و خارناك است از جمله ادويهء مشهورهء هنديه است و در خواص چنان است كه مرقوم است قسم دوم را كل زرد و در شاه جهان آباد و برهانپور آن را پيابانسه نامند و قسم سوم را كل بنفش و سرخ نيز مىباشد و برى آن در جميع افعال قويتر از باغى است
* هوم *
بضم ها و سكون واو و ميم لغت تركي است
* ماهيت ان
نباتى است شاخهاى آن پركره و ثمر آن شبيه بعنب الثعلب و كبك از ان بسيار محفوظ است و بىبرك و بىبيخ و با ريشهاى ضعيف و غير غائر در زمين
* افعال و خواص ان
از سموم قتاله است و چون پيكان را به آب آن الوده خشك نمايند بهر حيوانى كه زخم تير آن برسد آن را بكشد *
* هوم المجوس *
بضم ها و سكون واو و ميم و الف و لام و فتح ميم و ضم جيم و سكون واو و سين لغت عربي است و آن را مراتيا نيز نامند
* ماهيت ان
كياهى است اسفل ساق آن يك عدد و باريك و صلب و كل آن زرد و تيره شبيه بياسمين و برك آن ريزه و شكوفهء آن شبيه بياسمين و شكوفهء آن شبيه نيز بمشك طرامشيع و صاحب تحفه نوشته كه ظاهرا از جنس ارغوان زرد باشد و بعضى بخور مريم دانستهاند حكيم مير عبد الحميد نوشته آنچه متحقق شده هوم المجوس كلي است كه آن را جعفرى نامند اقسام مىباشد قسمى پنج برك و قسمى مضاعف و جعفرى مذكور شد
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك و بعضى كل آن را سرد و خشك كفتهاند
* افعال و خواص آن
جالي و حاد و مجفف و مفتح سدد و آشاميدن طبيخ كل آن جهت ادرار فضول و تفتيت سنك كرده و سنك مثانه نيز كفتهاند و براى احتباس بول نيز و ذرور كل آن حابس خون جراحات مقدار شربت آن يك مثقال و زياده از دو مثقال كشنده بتجفيف قوى و حكيم مير عبد الحميد مقدار شربت آن را دو توله نوشته و