طولاني به قدر نيم بند انكشت و بر سر آن بركهاى سفيد شش هفت عدد ريزه شبيه بكل ياسمين و اهل هند غنچهاى نيم شكفتهء آن را بريسمان كشيده هار مىسازند و بركهاى سفيد كل شكفتهء آن را از ساق زرد آن جدا مىنمايند و افشرده آب آن را كرفته خشك مىنمايند و آن را كل كامه مىنامند خوشبو مىباشد و از آب تازهء آن نيز لباس را رنك مىنمايند عودى رنك خوشبو مىكردد و ساق كل آن را خشك نموده در آب جوش داده لباص را بدان رنك مىنمايند زردرنك مىكردد و تخم آن پهن مائل بتدوير و از ميان اندك منحنى و مائل بزردى و تيركي و در غلافى خشبي نازك و مستعمل در ادويه بيشتر برك و تخم آن است
* طبيعت ان
سرد و خشك و با قوت قابضه
* افعال و خواص ان
اهل هند برك نازك نورستهء آن را مقدار شش هفت برك با آب سائيده با اندكي زنجبيل تركه بهندى ادرك نامند جهت حميات كهنه مىخورانند و تخم آن را سائيده با آب و سر را بدان مىشويند جهت رفع حزاز و مىكويند شرط است در استعمال جهت حميات اجتناب از ماست و لبنيات و ماهي و كوشت و كل كامه در قرابادين كبير در حرف الكاف ذكر يافت *
* هاسيمونا *
بفتح ها و الف و كسر سين مهمله و سكون ياء مثناة تحتانيه و ضم ميم و سكون واو و نون و الف لغت نبطى است
* ماهيت ان
نباتي است ساق آن بلند و با رطوبت لزج چسپنده و مزغب و شاخهاى آن باريك و بركهاى آن ريزه شبيه بخار كوچك و بيخ آن شبيه بشلغم و سياه و هرچند در زمين فرو مىرود باريكتر مىكردد تا به قدر موى مىرسد و خام و پختهء آن را مىخورند و لذيذ مىباشد و مائل به تندى
* طبيعت بيخ ان
در دوم كرم و در اول خشك و بعضى كرم و تر دانستهاند
* افعال و خواص آن
ملطف اخلاط غليظه اعضاء الصدر و الغذاء و النفض آشاميدن آن مقوى قلب و حافظ صحت بدن و جهت سرفه و درد سينه و سپرز و كرده و مثانه نافع و بعضى آشاميدن آن را باعث توليد پسر دانستهاند و كفتهاند بالخاصيت نطفهء منعقد از ان قبول صورت انوثيت نمىكند و جلوس در طبيخ آن و بدستور بخور آن جهت سرعت حركت اطفال مؤثر و بكمان بعضى تعليق آن در پارچهء سبز در روز چهارشنبه قبل از طلوع آفتاب رافع سحر و چشم بد است
* فصل الهاء مع الدال المهملة *
* هدبه *
بفتح ها و سكون دال و فتح باء موحده و ها در اصفهان آن را خرخدا و بشيرازى مهبك و پرپا و بعربي حمارقيان و بهندى سروالى نامند
* ماهيت ان
حيواني است به قدر باقلاى خاكسترى رنك زير شكم آن سفيد با پايهاى بسيار به قدر سوزني و در زير خمهاى آب و جاهاى نمناك بهم مىرسد
* طبيعت ان
در دوم سرد و تر
* افعال و خواص آن
تحنك بدان با عسل جهت خناق و سقوط لهات و بدستور طلاى آن با پر مرغي الاذن قطور مطبوخ آن در پوست انار با روغن كل سرخ نيم كرم در كوش مسكن درد آن و رافع كرى قديم اعضاء النفس چون در كوزهء نو سفالى بسوزانند و با عسل مخلوط كرده روزى از يك اوقيه تا دو اوقيه آن را بنوشند جهت عسر نفس مجرب دانستهاند اعضاء النفض آشاميدن غير محرق آن با شراب رافع عسر البول و يرقان و قطور رطوبت آن در احليل رافع حرقة البول و بدستور كذاشتن فتيلهء آلوده بدان الحمى بعضى تعليق آن را در پارچهء كتان و امثال آن رافع حمى ربع دانستهاند *
* هدهد *
بضم دو ها در ميان هر دو دال مهمله به فارسى مرغ سليماني نامند
* ماهيت ان
مرغى است منقط به نقطهاى زرد و سياه و بر سر آن تاجي از پر
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
اعضاء العين اكتحال زهره و يا خون آن جهت بياض چشم اعضاء الغذاء و النفض مهرا پختهء آن با شبت جهت تفتيح سدد و رفع پيچش و قولنج و تحليل