به آن مىرساند
* طبيعت آن
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
محلل رياح غليظه و مفتح سدد اعضاء الراس خوردن كوشت آن رافع تشنج و اكتحال خون و زهرهء آن به آب هفت مرتبه و طلاى آن بر اطراف چشم قالع بياض و رافع نزول آب و ظلمت بصر و جرب چشم و سعوط دماغ و زهرهء آن هريك به قدر نيم دانك و به وزن آن قطران و روغن زيتون رافع جذام و جنون و از مجربات شمردهاند و قطور پيه كداختهء آن نيم كرم مكرر در كوش جهت كرى قديم اعضاء الصدر و الغذاء و النفض آشاميدن پيه آن جهت سرفه و كوشت آن محلل رياح غليظه و قولنج امعاى دقاق مسمى بايلاوس و مفتح سدد و مفتت حصاة و قاطع بلغم المضار ردى الغذا و غليظ مصلح آن دارچيني و سركه و طلاى بيضهء آن در سه روز مقوى قضيب الجروح و القروح و البثور و الزينة طلاى خاكستر موى آن رافع جرب و حكه و قروح و طلاى سركين آن جالى كلف است و رافع ورم كلوكه در بنكاله كهيكه مىشود
* نسرين *
بفتح نون و سكون سين و كسر راء مهمله و ياء مثناة تحتانيه و نون بعربي ورد صيني و بفارسي كل مشكين و در بعضى بلاد كل عنبرين و در اصفهان مشكينچه و بهندى سيوتي نامند
* ماهيت آن
كلى است سفيد و بعضى اوراق آن مائل بزردى و مضاعف شبيه بكل سرخ و از ان كوچكتر و خوشبو و درخت آن شبيه بدرخت كل سرخ و از ان كوچكتر منبت آن بلاد حاره و در صحراها كثير الوجود و موسم كل آن از حمل تا اسد و در بعضى بلاد مانند بنكاله و غير آن از اقليم دوم تمام سال كل مىدهد و ليكن در ايام بهار و تابستان بيشتر و موسمهاى ديكر كمتر و عرق آن از كلاب بسيار كمبوتر جهت آنكه چون بسيار لطيف است بوى آن در حين عرق كشيدن به تحليل مىرود و ضعيف مىكردد و از ان نيز عطر برمىآيد
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك در اول و شيخ الرئيس در دوم و بعضى در سوم كفتهاند
* افعال و خواص ان
ملطف و مفتح و محلل و منقي و مانند ياسمين و نركس است در قوت و ضعف اعضاء الراس بوئيدن آن مقوى دل و دماغ و حواس و مسخن دماغ و رافع سردى اعصاب و نزلات و زكام و سائيدن آن در لخالخ باعث خوشبوئى آنها و معطش و مفتح سدهء دماغي و منخرين و محلل رياح و رطوبات آن بعطسه و لطوخ برى آن بر پيشاني مسكن صداع و زكام و قطور آن با روغن زيتون جهت كشتن كرم كوش و تحليل رياح آن و دوى و طنين و سنون و مضمضهء آن جهت درد دندان اعضاء الصدر و الغذاء آشاميدن چهار درخمى آن منقي سينه و جهت اورام لثه و حلق و لوزتين و خفقان بارد و مقوى معده و جكر و موافق علل جكر و جهت فواق و قئ و غثيان و يرقان و قولنج و تحليل رياح و يك درم آن تا چهار درم برك آن مسهل قوى محمد بن زكريا نوشته كه در خراسان ديدم كه كل نسرين را از يك درم تا سه درم مىدادند اسهال و ادرار قوى مىكرد و كلنكبين آن نيز اسهال تمام مىنمايد با تقويت دل و تقريح مقدار شربت آن تا يك اوقيه و ضماد آن مسقط دانهء بواسير و مانع اشتداد داء الفيل الات المفاصل ضماد آن با حنا جهت تقويت موى و ضماد آن در حمام باعث رفع بدبوئي عرق و خوشبوئى آن و طلاى آن رافع كلف رخسار و مداومت نيم مثقال خشك آن تا يك مثقال از اول حمل تا يك سال مانع سفيد شدن موى دانستهاند و انطاكى به جهت اين امر هر روز دو مثقال مربى شكرى آن را در كتاب تجربه بيان نموده و از ان مربى يعنى كلقند مانند ورد احمر مىسازند و كرمتر از كلقند و ورد احمر است و مفرح و جهت خفقان بارد و تقويت قلب بارد نافع و نيز مسهل دانستهاند چنانچه ذكر يافت و روغن آنكه مانند روغن نركس مرتب نمايند مسخن باعتدال و مقوى دماغ و بالخاصيت رافع ذات الجنب بلغمي و سوداوى دانستهاند
فصل النون مع الشين المعجمة
* نشا *
بفتح نون و شين و الف لغت عربي است و بفارسي نشاسته و بيوناني امولن و امولونس نيز نامند