و رافع زكام است شربا و بخورا
* فصل النون مع الراء المهملة *
* نرتيقس *
بفتح نون و سكون را و كسر تاء مثناة فوقانيه و سكون ياء مثناة تحتانيه و ضم قاف و سين مهمله
* ماهيت ان
بولس كفته نباتى است شبيه بحنظل در جوف آن شحم و تخم آن با عفوصت
* طبيعت ان
كرم و با خشكى بسيار
* افعال و خواص ان
اعضاء الراس و غيرها سعوط آن جهت دفع بدبوئي بيني و قطع رعاف و ضماد آن با روغنها مدر عرق و با شراب جهت كزيدن عقرب نافع *
* نرجس *
بفتح نون و سكون را و كسر جيم و سكون سين مهمله معرب از نركس فارسى است
* ماهيت ان
كلي است بسيار خوشبو و دو نوع مىباشد يكى را قدحى و دوم را مضاعف نامند قدحي در ميان آن به شكل قدحي و پيالهء كوچكي زرد رنك و اطراف آن شش عدد و بركها سفيد مائل بتدوير و اين را نركس نر نيز نامند و مضاعف را ماده و بشيرازى هفت روز ده بركهاى آن زياده و بالوان ديكر نيز مىباشد مانند بنفش و نبات آن در ساق و برك و تخم و بيخ شبيه بپياز و كوچكتر از ان و بيخ قدحى را چون به شكل صليبي شق كنند و غرس نمايند مضاعف مىكردد
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك و بعضي معتدل در كرمي و خشكى و بعضى در دوم كرم و خشك كفتهاند و تخم آن در دوم كرم و خشك و كفتهاند در اول تر
* افعال و خواص ان
جالى و جاذب از عمق بدن و محلل قوى و غاسل اعضاء الراس بوئيدن كل آن جهت صداع بلغمى و سوداوى و تفتيح سدهء دماغي و ازالهء نزلات و زكام بارده نافع جهت آنكه محلل قوى است جبرئيل بخيتشوع كفته هركه خواهد در زمستان زكام بهم نرساند مداومت ببوئيدن نركس نمايد و ضماد آن جهت سعفه و منع نزلات و ذرور بيخ خشك آن رافع سبل و ناخنه و ضماد آن با عسل جهت تشنج اعصاب چشم اعضاء الغذاء و النفض آشاميدن بيخ خائيده و يا مطبوخ آن بغايت منقى خصوصا با عسل و مخرج هرچه در معده جمع شده و منقى رحم و مسقط جنين زنده و مرده و التيام دهندهء زخمهاى ظاهرى و باطني و چهار درم آن با ماء العسل مخرج اقسام كرم معده و مسكن اوجاع مثانه و رحم و ضماد بيخ آنكه سه روز در شير خصوصا در شير كاوميش خيسانيده خشك نموده پس سائيده باشند جهت تقويت باه و سطبرى قضيب و بر ما دون احليل جهت رفع تعنين مجرب و به تنهائى نيز مقوى باه و معظم ذكر است الجروح و القروح و الاورام و البثور ذرور بيخ آن قاطع خون جراحات و التيام دهندهء آنها و ضماد آن با سركه و عسل منقى قروح و كشايندهء دبيلات كه دشوار بنضج آيند و با آرد كندم و يا شيلم و عسل جهت اخراج پيكان و خار و امثال آن و تحليل اورام اعصاب و ضماد بيخ آن با سركه و عسل جهت تنقيهء اوساخ و التيام جراحات عظيمه و غائره و وتر و رباط و عصب مقطوع و با صندل سرخ و كل ارمنى و فوفل و اقاقيه و حضض و سفيدآب و مرداسنك جهت ورمهاى جاسيه الات المفاصل ضماد آن با عسل جهت دردهاى مزمنهء اعصاب و مفاصل و نقرس و شكستكي اعضا و نيز ضماد آن ملصق و چسپانندهء جراحات عارض در اعضاى عصباني است الزاق شديد حرق النار ضماد آن با عسل جهت سوختكي آتش الزينة ضماد آن با سركه جهت داء الثعلب و بهق و آثار جلد مضر محرورين و مصدع ايشان مصلح آن بنفشه و كافور و در همه افعال كل آن مانند بيخ آن مقدار شربت آن يك مثقال و نيم روغن كل آن مانند روغن كل مدت چهل روز در آفتاب مرتب نموده و در بين تجديد كل كرده باشند محلل و مسكن اوجاع سوداويه و ريحيه و رافع صداع ريحي و صداع رطب و سوداوى و دافع دردهاى بارد و موافق امراض عصب و كشايندهء فم رحم و مسكن اوجاع آن و مصدع محرورين و تخم آن تا سوم كرم و خشك و با رطوبت فضليه
* افعال و خواص ان
آشاميدن نيم درم آن با شير تازه دوشيده بغايت محرك باه و ضماد آن با سركه جهت كلف و بهق و نمش موثر است