را فربه مىكرداند و مجرب كفتهاند و طلاى رطوبت آن رافع درد كزيدن زنبور و محلل اورام آن است *
* فصل النون مع الخاء المعجمة *
* نخاع *
بضم نون و فتح خا و الف و عين مهمله لغت عربي است به فارسى مغز حرام و حرام مغز نامند
* ماهيت ان
مغز سفيد چرب لزجي است كه در ميان استخوان فقرات كردن و پشت و غيرها مىباشد براى ترتيب اعضاى اعصاب و اعصاب اكثرى از ان روئيده شدهاند و نائب مناب دنباله مخ دماغ است و نيز رسانندهء روح نفساني ماخوذ دمبدم از دماغ باعصاب است
* طبيعت ان
كرم و تر از دماغ ترى آن كمتر و كرمى آن زياده
* افعال و خواص ان
طلاى آن ملين صلابات و ضماد آن اكال قروح و در چرك آوردن زخمها و رفع شقاق لب و سائر اعضا و خشكى اعضا حادث از سرما و كرمى بيعديل و در سائر افعال قريب بدماغ است و غير لذيذ و بطئ الانحدار و لهذا اكل آن غير مجوز مصلح آن نمك و بالاى آن حلاوى خوردن و بهترين همه انجير و در ماء العسل خيسانيدن است *
* نخاله *
بضم نون و خاء معجمهء مفتوحه و الف و لام مفتوح و ها لغت عربي است و سبوس نيز و بهندى بهوسي و چوكهر نامند
* ماهيت ان
سبوس حبوب است و از مطلق آن مراد سبوس كندم است
* طبيعت ان
كرمى آن كمتر از آرد كندم و خشكتر از ان و بالجمله كرم و خشك در اول
* افعال و خواص ان
جالى و محلل و منقي اعضاء الراس بخور خيسانيدهء آن در سركه جهت زكام اعضاء الصدر و الغذاء و النفض آشاميدن آب مطبوخ آن بطريق حسو با شكر و عسل و روغن بادام جهت تليين سينه و شكم و اعانت بر اخراج نفث الدم و رفع خشونت سينه و سرفهء مزمن و ربو و رياح غليظه و تغذيهء ناقهين بدان نافع و نان آن قابض و مجفف رطوبات معده و ضماد مطبوخ آن در شراب و امثال آن جهت تسكين درد پستان و تحليل ورم آنكه از انعقاد شير در ان بهم رسيده باشد السموم و الاورام و البثور ضماد مطبوخ آن در آب برك ترب جهت تسكين وجع كزيدن عقرب ضماد مطبوخ آن با نمك و بدستور خشك كوبيدهء آن با نمك جهت لسع افعى و عقرب و تحليل رياح و اورام بارده و مطبوخ آن با سركه و عسل جهت نملهء ساعيه و جرب متقرح و قوبا و اورام حاره و ضماد منقوع آن در سركه جهت جمره بجيم و تكميد آن جهت تحليل اورام ريحيه و اوجاع نافع خصوص كه با اندك نمك ممزوج نموده و در صرها بسته بدان تكميد نبايند مكرر يك صره بعد از صرهء ديكر و نطول نخالهء جو جهت حكه و شرى و بخور نخالهء عدس جهت رفع بول در فراش و قمل و صئبان و بخور نخالهء باقلى جهت منع ريختن شكوفه درختان الات المفاصل ضماد نخالهء كندم با روغن زيتون و سركه جهت ضربان مفاصل مفيد است *
* فصل النون مع الدال المهمله *
* ند *
بفتح نون و دال به فارسى كشته نامند
* ماهيت ان
دوائي است مصنوع از قبيل بخور و مانند غاليه خوشبو و مخترع آن بخاشعهاند و براى خلفاى عباسي ترتيب دادهاند اجزاى آن عود هندى خام عنبر اشهب صندل سفيد حصى لبان پوست اترج يا برك آن اجزاى متساوى كوفته پيخته با يك وزن تمام ادويه و بعضى دو وزن آنها نبات سفيد با كلاب و يا آب مرزنجوش سرشته اقراص و بعضى مانند شمع فتيلهء طولاني مىسازند و در مجالس براى خوشبو مىسوزانند و نيز از عود غرقي خام با كلاب سوده چهل مثقال و عنبر اشهب چهار مثقال مشك يك مثقال و نبات سفيد يكصد مثقال مىسازند و بعضى مصطكى نيز داخل مىنمايند و با آب صمغ محلول سرشته اقراص و يا فتيلها مانند شمع مىسازند
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مقوى قلب و دماغ و حواس و منعش ارواح و محرك شهوت و مقوى معده و كبد و باه و دافع سميت هواى وبائي و طاعون