بسيار آن را دوست مىدارد و هر جا يافت مىخورد و به مجرد خوردن شكم آن جارى مىشود و بر سنكها نجاست مىكند همان را نامقيدان برداشته بجاى سلاجيت اصلي خالص مىفروشند موميائي انسانى كه مشهور ميان عوام است حكيم مير محمد مومن در تحفه نوشتهاند كه در ازمنهء سابقه دستور بوده كه حفظ جسد موتاى خود را از تعفن بماليدن مرمكى و عسل و موميائى و قفر اليهود و امثال اينها مىنمودهاند و چون اكثر دخمهاى بلاد مغرب را آب كرفته هرچه از اجساد و اعضاى آن موتا را امواج بحر بساحل رسانيده و مىرساند آن را جهال بجاى موميائى صرف مىنمايند و در آخر نوشته اكرچه در جبر كسر نفعى مىكند و ليكن شرب آن حرام و مورث كورى و فساد اخلاط و مضرتهاى بيغايت است و مصدق قول حكيم رح محرر اوراق از عزيرى صادق القول حكيم دانا متصف بجميع اوصاف حميده مسمى بمير محمد حسين كه درين اوقات سفر ملك فرنك و مصر و نواح آنها نموده و به بنكاله مراجعت كرده با احقر ملاقات كردند و قبل از سفر مذكور نيز اشنا بودند و اكثر ملاقات مىنمودند از جملهء غرائب امورى كه در ان سفر شنيده و مشاهده نموده بودند اين بود كه قبل ازين چهارصد پانصد سال حكما و سلاطين مصر و نواح آن را دستور بود كه مردهء خود را در دخمه يا در قبر نمىكذاشتند و دفن نمىنمودند بلكه باطبا و جراحان مىسپردند كه بر ابدان ايشان ادهان و ادويهء چند كه حافظ آنها باشد از فساد بمالند و اوشان بعد از مدتى كه خوب روغن و ادويه ماليده بودند و در قالبى از چوب كذاشته بران نام ميت و قوم و قبيلهء آن را نوشته در خزائن محفوظ مىداشتند و بعد از ان سه صد چهارصد سال مىشود كه آن را ترك نمودند احيانا اكر جسدى از ان اجساد بدست حكيمى از حكماى مصر و يا جراحى آيد آن را بجاى موميائي استعمال مىنمايند خصوص از خارج چنانچه نزد حكيمى از حكماى مصر جسدى بود و او قدرى از ان را بمرور بخرچ آورده و قدرى از ان را بمير معزى اليه داده بود اوشان قليلى باحقر دادند تمام كوشت و پوست و عروق و بعض استخوانهاى نازك آن مضمحل و يكسان جسمي سياه براق چسپنده با بوى بسيار تند شده و بعض استخوانهاى قوى در ان باقي بود
* طبيعت ان
يحتمل كه از موميائى كاني در حرارت و يبوست زياده باشد
* افعال و خواص آن
در اضمده و اطليه و استعمال از خارج شايد كه قريب بموميائي باشد در نفع و ليكن از داخل و مشروب غير مجوز زيرا كه مضر كفتهاند چنان كه ذكر يافت و اقرب كه چنين باشد علاوه حرمت آن و اللّه اعلم و موميائى سك بچهء كه صاحب خلاصة التجارب نوشته و كيفيت صنعت آن را ذكر نكرده شايد ازين قبيل باشد كه بعض ادويهء حافظهء مقويهء ترياقيه از قبيل ادويهء مذكوره و غيرها بر بدن بچهء سك تازه زائيده شده ماليده زماني ممتد در خمي كرده در زمين دفن مىنموده باشند و يا آنكه در بلدان حاره يابسه بدون خم در پارچه پيچيده در زير ريك دفن مىكرده باشند تا بسبب كرمي تابش آفتاب تعفين و تخمير تمام يافته و صورت وحداني تركيبى و مزاج ثانوى صناعي بهم رسانيده پس برآورده استعمال مىنموده باشند و يا بطور ديكر العلم عند اللّه تعالى
* فصل در بيان جودت موميائى و كيفيت و خواص و منافع و طرق استعمال ان
[ جودت ]
مفردا و مركبا بدانكه بهترين آن دارابى سياه صاف براق نرم آنست كه بوى بد نداشته و باندك بوى نفطيت باشد ارسطو فرموده كه بهترين آن آنست كه چون جكر كوسفند را در كرمي ذبح با ريزهء ني شكسته شق كنند و بران بمالند التيام يابد و نيز كفته امتحان اصلى موميائي آنست كه بهموارى پاى مرغ و با خروسى را بشكنند و به قدر يك دانك از ان را در روغن كل سرخ حل كرده به حلق او ريزند و قدرى بران بمالند اكر در عرصهء يكشبانهروز جبر شكستكى پاى او نموده باصلاح آورد