* موندي *
بضم ميم و سكون واو و خفاى نون و كسر دال مهمله و يا لغت هندى است
* ماهيت ان
نباتى است هندى كثير المنافع و از قبيل نجم و بياره با شاخهاى مفروش بر زمين و برك آن شبيه ببرك پودنه و از ان ضخيمتر و مزغب و كل آن سرخ مائل ببنفشي و مدور شبيه بتكمه و خوشبو فى الجمله شبيه ببوى كلاب و طعم آن اندك تلخ و منبت آن صحراها و مزارع و در هند و عظيمآباد و بنكاله كثير الوجود
* طبيعت ان
در دوم كرم و تر و با قوت قابضه
* افعال و خواص آن
مقوى اعضاى رئيسه و قوى و ارواح و معده و محلل و ملطف و مفتح و در تلطيف و تفتيح قريب به چوب چيني به حدى كه از عرق و بول و رائحهء شارب آن بوى آن مىآيد و جهت رفع خفقان و توحش و يرقان و زردى بشره و امراض صفراوى و سوداوى و رحم و حرقة البول و اورام و بثور مانند خنازير و دماميل و اورام جميع اعضا نافع و آشاميدن عرق آنكه بدستور كلاب عرق كشند جهت خفقان و وسواس سوداوى و صفراوى و تحليل مواد بلغميه و تقويت قوى و ارواح و سائر امراض مذكوره و جرب و قوبا و حكه و امثال اينها نافع به شرط مداومت بر ان كه از سه مثقال تا پنج مثقال ابتداء شروع نمايند و روزى دو مثقال بيفزايند تا هر مقدار كه موافقت نمايد و مرض رو بتخفيف و انحطاط آورد پس بتدريج كم نمايند و در ايام آشاميدن از حموضات و لبنيات و بقول و اغذيهء غليظه و آشاميدن آب بسيار سرد و يا بسيار كرم و امتلا و حركات نفساني و بدني و جماع و حمام اجتناب نمايند و اكر نمك را تقليل نمايند بهتر است و اقتصار بر اغذيهء لطيفه و آب نيمكرم نمايند و در امزجهء قويه شروع از ده مثقال نمايند و بتدريج يك مثقال يا دو مثقال بيفزايند و جرم آن را نيز اهل هند مستعمل دارند و نبات آن را در هنكام تازكي با بيخ و برك و كل كنده در سايه خشك مىنمايند پس نرم سوده با آرد كندم و روغن و شكر بطريق حلوا پخته روزى موافق برداشت مزاج مىخورند جهت حفظ قواى حيواني و بدني و منع موى از سفيدى و اسقاط و نيز بطريق سفوف با اشربهء مناسبه مىآشامند جهت امور مذكوره و تخم آن را كفتهاند اكر با شير هر روز مقدار يك كف بخورند قوت حيواني بخشد و كل آن را اكر تا چهل روز بخورند نيز همان خاصيت بخشد و نبات آن را قبل از بكل آمدن چون با بهنكره سائيده بروغن و عسل آميخته تا چهل روز بخورند موى را سفيد نكرداند و نيز نزد اهل هند مشهور است كه چون غنچهء كل آن را در اول سال درست بلع نمايند در ان سال از ازار رمد محفوظ مىمانند يك غنچهء آن يك سال دو غنچهء آن دو سال و همچنين مجرب مىدانند و بيخ آن را اكر تا يك سال بخورند نيز جهت سياه كردن موى نافع و چون بيخ آن را نيم كوفته در آب بخيسانند آن مقدار كه نم بردارد پس با روغن ياسمين چرب كرده در شيشه كرده بطريق قرع معكوس مقطر نمايند و هر روز يك دانك آن را با برك تانبول در زمستان بخورند نفع عظيم بخشد و تقويت قوى و ارواح نمايد و امراض باردهء رطبه را دفع سازد و بدستور چون آب تازه نبات آن را با كل و بيخ بكيرند و با روغن كنجد به قدر ربع آن با آتش ملائم طبخ دهند تا روغن بماند و صاف نموده هر روز مقدار دو درم آن را صبح ناشتا بخورند تا چهل و يك روز درين مدت از جماع و ترشي و بادى پرهيز نمايند تقويت باه به حدى بخشد كه شرح نتوان نمود و چون بيخ آن را در ظرف مسي با دستهء چوب نيم خوب بسايند و سحق نمايند با آب چندانكه سياه رنك كردد پس پنبه پاكيزه را بدان تر نموده خشك كرده نكاه دارند و عند الحاجت قدرى از ان پنبه با آب تر كرده بر چشم صاحب رمد كذارند تسكين درد و وجع آن نمايد و نيز نوعى از موندى مىشود كه آن را بهندى مهاموندى نامند و كل آن بزركتر از نوع اول جهت تعديل اخلاط بسيار نافع و در باقي خواص و افعال قريب بنوع اول است *
* فصل الميم مع الهاء *
* مها *
بضم ميم و فتح ها و الف مهي نيز آمده لغت نبطى است
* ماهيت ان
سنكى است و دو قسم مىباشد قسمى سفيد صلب