زيتون و غير آن و زفت و عسل جهت فسخ عضل و كوفتكي اعضا و وثي و با آرد كندم جهت التواى عصب و با زيت جهت رفع اعيا و بستن كرم كردهء آن بر عضو جهت رفع اوجاع بارده و بلغميه و ريحيه و بدستور تكميد آن به تنهائي و يا با حرمل نرم كوفته درهم و با سبوس كندم و با برنج نيز المضار مضر دماغ حار و مورث ظلمت بصر و خارش بدن و ابدان ضعيفه خصوص مصنوع از آب بحر آن و محرق خون و مجفف اخلاط بدن و مقلل مني به تخيصص اكثار آن مصلح آن صعتر و چربيها و اشياى بارده رطبه و كويند از خواص مجربه آنست كه چون سه درم آن را در حينى كه عقرب يا سرطان طالع باشد در خانهء مريض بر آتش كذارند اكر بعد از جستن ميل بدرون خانه كند آن مريض شفا مىيابد و الا فلا و چون در خانه بسوزانند و سوختهء آن را بر طرف چپ زنان تعليق نمايند باعث سرعت ولادت كردد *
* ملح اندرانى *
و آن را ملح ذراني بفتح ذال معجمه و راء مهمله و كسر نون و ياء نسبت نامند مشتق و منسوب بذراء بمعنى شدت بياض است جهت آنكه رنك آن نسبت باملاح ديكر بسيار سفيد صاف شفاف است مانند بلور و بفارسي نمك سنك بلورى و بهندى نمك لاهورى نامند جهت آنكه از لاهور مىآورند و شنيده شده كه در حين برآوردن از معدن قطعهاى آن اندك نرم مىباشد و بعد از رسيدن هوا بدان متحجر مىكردد و اين بهترين اصناف املاح است و بهترين آن صاف شفاف آن و در هندوستان از ان نمكدان و پياله و نعلبكي مىسازند و خيار ورق كرده و غير آن در ان كذاشته تناول مىنمايند نمكين مىكردد
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
مقوى فهم و ذهن و مسهل بلغم و لزوجات و رافع تخمهء طعام و جشا و در ادويهء عين جهت امراض مذكوره در ملح غير آن جائز و مستعمل نيست *
* ملح سانبهر *
بفتح سين مهمله و الف و سكون نون و فتح باء موحده و خفاى ها و راء مهمله
* ماهيت ان
بعضى آن را ملح اندراني دانستهاند و اصل آنست كه غير آن است زيرا كه بسفيدى و شفافى آن نيست و قطعهاى اين كوچك و اندك سرخرنك است و شنيده شده كه زمين را قدرى حفر مىنمايند از خلل و فرج و عروق زمين آبى منتشر مىكردد و در ان كودال جمع مىشود و به رسيدن هوا منجمد و متحجر مىكردد و اين در لطافت از نمك لاهورى كمتر و در طبيعت و افعال و خواص آن قريب بدان است
* ملح اسود *
بفارسي نمك سياه و بهندى كالالون نامند
* ماهيت ان
از اقسام ملح العجين است و سياه رنك و با اندك تلخى و بىنفطيت رائحه
* طبيعت ان
در كرمى و خشكى زياده از ملح اندراني
* افعال و خواص آن
قوت تليين و اسهال و جلاى اين زياده از ملح اندراني و قريب بملح نفطي است و چون نرم سوده با قدرى هستهء انبهء خشك نرم سوده ممزوج نموده اندكى بخورند فواق را زائل كرداند
* ملح رشيدي *
ملح طعام است كه مائل بسرخي است *
* ملح العجين *
يعنى نمك كه داخل خمير نان و طعام مىنمايند و آن اقسام و الوان مىباشد از حجرى غير اندراني و و از غير حجرى مذكور يعنى نمك دريا كه نمك در فارس و ايران مىباشد و نمك مصنوع از آب بحر و در هر بلدى قسمى از ان مستعمل مانند آنكه در عراق عرب و عربستان و روم و حجاز و نواح آنها حجرى مذكور و در فارس و ايران غير حجرى ماخوذ از دريا و در سواحل سند و دكهن و بنكاله همه مصنوع از آب بحر شور و در كور كهپور و جونپور و بنارس و نواح آنها نمك مصنوع از خاك زمينهاى شورهزار كه خاك آن امكنه را جمع نموده در آب حل مىنمايند و آب صافي آن را كرفته طبخ مىدهند تا منجمد مىكردد و در هندوستان نمك سانبهر و نيز آن الوان مىباشد از سفيد مائل بزردى و مائل بسرخي و مائل بسياهي و بهترين همه سفيد صاف آنست
* طبيعت ان
كرم و خشك در دوم مكر مصنوع از آب بحر كه كرمي و خشكي آن زياده است