آنست مصنوع آن نيز اقسام است قسمي آنست كه در سواحل بحر شور از سند كرفته تا بنكاله جابجا به عمل مىآورند و در مطعومات و ماكولات مدار اهل آن بلدان و نواح آنها تمام بران است و آنچنان است كه آب دريا را بر زمينهاى شورهزار بسته مىكذارند تا در ان منجذب و خشك كردد پس خاك آن موضع را برداشته در آب حل كرده تصفيه نموده طبخ مىدهند تا منعقد كردد و اكر آن را مرتبهء ديكر تصفيه نموده باز طبخ نمايند سفيد شبيه بقند و مانند غير حجرى ماخوذ از درياى نمك مىكردد و چون مكرر تصفيه نموده و بر كاه پيچيده ريزند مكرر طبقهطبقه تا مانند قند منجمد كردد آن را در بنكاله و هند كاچ لون نامند و بهترين همه ملح ذرانى است كه در هند مشهور بلاهورى است پس اقسام ديكر حجرى پس غير حجرى كه ملح طعام و خبز نامند و بدترين همه ملح مصنوع از ماى بحر است و اين با اندك تلخي و حدت مىباشد زياده از املاح ديكر و از مطلق آن مراد ملح طعام است و نيز از براى تداوى از رمادات اكثر نباتات مانند برك و ساق تنباكو و ترب و موز و امثال اينها و بول حيوانات و انسان نيز بطريق ترويق و تصفيه و طبخ ملحى به عمل مىآورند و هريك ازينها موسوم به آب چيزىاند كه از ان مىسازند و اهل صناعت از بول انسان جوان محرور المزاج شارب الخمر ملحى به عمل مىآورند براى اعمال خود و بدانكه تنكار و اقسام زاجات و شيوب و بوره و قلى و نوشادر نيز از جملهء املاحاند و بالجمله فاعل انعقاد كل حرارت و مادهء آن رطوبت و اجزاى لطيفه ترابيهء طينيه است و بحسب اختلاف تاثير حرارت و لطافت مواد اقسام آنها مختلف مىكردد مثلا اكر حرارت باعتدال باشد و مادهء لطيف و ارض طيب اقسام املاح جيده از ان حاصل مىكردد و درين صورت اكر يبوست بران غالب باشد قطعهاى آن بزرك و سفيد شفاف مىشود و اكر بان حد نباشد قطعهاى آن كوچك و يا ريزهء رخو و اكر حرارت قوى باشد و ماده و ارض نفطى قطعهاى آن بزرك سرخرنك كه بوئى نفط از ان آيد تكون مىيابد و اكر حرارت قوى باشد و مادهء لطيف و ارض منتن ملح منتن حاصل مىكردد و رنك آن سياه مىباشد و همبرين قياس اقسام ديكر به تفصيلى كه در كتب معادن مذكور است و هندى آن در سياهى كمتر از نفطى و نغطى را چون بتدخين نفطيت آن را زائل سازند مانند ذرانى كردد
* طبيعت مطلق آن
در آخر دوم كرم و خشك و هرچند تلختر باشد كرمتر بود
* افعال و خواص آن
محمد بن يعقوب كلينى روايت كند مرفوع از حضرت ابى عبد اللّه عليه السلام كه حضرت رسالت پناه صلى اللّه عليه و آله و صحبه و سلم خطاب بعلي ابن ابى طالب هم كرده فرمودند يا على افتتاح كن طعام خود را به خوردن نمك و اختتام كن به نمك پس بهدرستى كه شخصى كه افتتاح كند طعام خود را بنمك و اختتام كند بنمك محفوظ مىماند از هفتاد و دو مرض از جملهء آنها جنون و جذام و برص است و در حديث ديكر وارد است از ان حضرت عليه السلام كه هركه بر لقمهء اول طعام خود نمك پاشيده بخورد دور مىشود از ان نمش وجه يعنى لكههاى كه بر صورت مىافتد و در حديث ديكر وارد است از همان حضرت عليه السلام كه حق سبحانه و تعالى وحى كرده بسوى حضرت موسى عليه السلام كه اى موسى ابتدا كن بملح و ختم كن بملح طعام خود را بهدرستى كه دوا است هفتاد مرض را كه اهون و اضعف آنها جنون و جذام و برص و وجع حلق و ضرس و بطن است و در حديث ديكر از حضرت رسالت مآب صلى اللّه عليه و إله و سلم مرويست كه سيد ادام يعني نان خورش نمك است و نيز در حديث ديكر وارد است كه فرمودند كه هركه پيش از خوردن هر چيز و بعد از خوردن هر چيز نمك بخورد سي صد و سى مرض از او دفع مىكردد كه اهون آنها جذام و در حديث ديكر از حضرت ابي عبد اللّه عليه السلام مروى است كه عقرب كزيد حضرت رسول اللّه صلى اللّه عليه و إله را پس آن حضرت صلى اللّه عليه و إله لعنت فرمودند عقرب را و فرمودند كه نكذاشتى تو هيچ مومنى را كه اذيت نرسانيدى و نه هيچ كافرى را پس نمك