بتخم ريحان و شفاف و كسانى كه آن را اذان الفار دانسته اشتباه نمودهاند
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و در اول آن خشك
* افعال و خواص ان
قويتر از سوسنبر و ملطف و محلل و مفتح و جالي و مفتح و جاذب اعضاء الراس آشاميدن مطبوخ آن مفتح سدهء دماغ و خياشيم و رافع صداع بارد رطب بلغمي و سوداوى و ريحى و ماليخولياى مراقي و لقوه و حابس زكام جهت آنكه محلل رطوبات و رياح دماغي است و بوئيدن آن جهت تقويت دماغ و مستى شراب و منع خمار و تفتيح سدهء منخرين و سعوط آن جهت تنقيهء دماغ و لقوه و صرع و طلاى آن با حنا در حمام جهت درد سربارد مجرب و تدهين بدهن آن جهت فالج و امراض عصب بارد مانند كزاز و امثال اينها و اكتحال آن جهت ابتداى نزول آب در چشم و ضعف باصره و طلاى خشك آن با عسل جهت رفع آثار خون منجمد زير چشم و خائيدن و فرو بردن آب آن مانع سيلان رطوبات و آب از دهان و نطول آن جهت درد كوش و بدستور قطور آن و قطور دهن آن نيز و يا كذاشتن خرقهء تر كردهء بدهن آن در كوش دافع سدد آن اعضاء الصدر و الغذاء و النفض آشاميدن مطبوخ آن مفرح و جهت درد سينه و سرفه و ضيق النفس و خفقان و وجع فواد و تسخين اعضاى باطني و احشا و تحليل رياح سپرز و رافع مغص و استسقا و عسر البول و احتباس حيض و قولنج ريحي و فرزجهء آن مدر حيض مقدار شربت از جرم آن تا دو مثقال و در مطبوخ تا هفت مثقال مضر كرده و مثانه مصلح آن كاسني و تخم خرفه بدل آن سوسنبر و كويند افسنتين و مرماحوز و دو وزن آن و نيم وزن آن فلفل و به وزن آن شابانك نيز كفتهاند الاورام و البثور طلاى آن محلل اورام بلغميه و با بزر البنج جهت ورم انثيان الات المفاصل با موم روغن جهت التواى عصب و وجع ظهر و اربيه و با عسل جهت رفع اعيا و بدستور تدهين بدهن آن الزينة طلاى آن با سركه جهت رفع كلف و بدبوئى عرق و ماليدن آن بر موضع حجامت رافع اثر زخم آن السموم ضماد آن با سركه جهت لسع عقرب طرد الهوام بخور آن كريزانندهء هوام و رافع مضرت هواى و بائى و روغن آنكه آب آن را با هموزن آن با روغن زيتون بجوشانند تا آب رفته روغن بماند تدهين بدان جهت فالج و لقوه و كزاز و رعشه و شقيقه و درد سربارد و قطور آن جهت تفتيح سدهء كوش و كراني سامعه و تحليل رياح آن نافع است
* مرسطس *
بفتح ميم و را و فتح سين و ضم طا و سين مهملات لغت نبطي است
* ماهيت ان
درختى است به قدر يك قامت برك آن بباريكي موى و بهم پيچيده و با رطوبتى چسپنده مانند عسل و تندبوئي و تلخ و رطوبت برك آن زياده از شاخ آن
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
طلاى آن جهت نهش افعى و سائر هوام سمي و محرق برك و شاخ آن با آرد در حمام سه مرتبه رافع جرب و قالع آن و سنون آن جهت تقويت لثه و جراحت آن و ذرور خشك آن جهت التيام زخمها و تعليق آن جهت عسر ولادت مؤثر و آشاميدن دو اوقيه از آب آن كشنده است بعد دو روز و صاحب فلاحت كفته چون برك آن را غرس نمايند درخت مىرويد و چون شاخ آن را بريده دفن نمايند و آب دهند بعد از چهل روز فطر ماكول رويد
* مرعزي *
بفتح ميم و سكون را و فتح عين مهمله و كسر زاى معجمه و ياء نسبت اسم سرياني است بفارسي مرعز نامند
* ماهيت آن
نوعى از پشم بز و از موى بسيار نرم است و اكثر سفيد مىباشد و از ان لباس مىبافند
* افعال و خواص آن
پوشيدن آن موافق جميع امزجه و مسخن مبرودين و مقوى كمر و كرده و محرك باه است
* مرقشيشا *
بفتح ميم و سكون راء مهمله و فتح قاف و كسر شين معجمه و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح شين معجمه و الف لغت يوناني است و آن را مارقشيشا و حجر النور و حجر روشنائي نيز خوانند جهت آنكه براى روشنائي چشم بسيار مفيد است و