بارده بحسب عرض و غرض اضافه نمايند و نسخ آن بتفصيل در قرابادين كبير مذكور شد
* طبيعت ساده ان
كرم و تر
* افعال و خواص ان
جالي و ملين و قاطع اخلاط لزجه و مفتح و منضج بلغم غليظ و مقوى اعضاى بارده و معدهء سرد و احشا و اشتها و دافع امراض باردهء عصبانيه و دماغيه و اوجاع مفاصل و قئ و قراقر شكم و اذيت ادويهء قتاله و ضعفى كه از جماع بهم رسيده باشد و مدر بول و حيض مضر محرور المزاج و صفراوى و اورام حارهء احشا مصلح آن ربوب حامضه مقدار شربت آن تا سي مثقال است شيخ الرئيس در مبحث قولنج كفته كه ماء العسل ماخوذ براى قولنج بايد كه طبخ بسيار يافته باشد تا نفخ آن زائل كردد و الا ضعيف الطبخ نفخ مىنمايد *
* ماميثا *
بفتح ميم و الف و كسر ميم و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح ثاء مثلثه و الف لغت نبطي است و آن را همينا نيز نامند
* ماهيت ان
نباتى است شبيه به خشخاش بحرى معروف به خشخاش مقرن و برك آن مائل بسفيدى و با زوايد شبيه باره و مزغب و با رطوبت چسپنده و كل آن زرد مانند خشخاش ساحلى مقرن و ثقيل الرائحه و پر آب و ثمر آن مانند خشخاش مقرن و بىغلاف منحنى شبيه بغلاف خشخاش بحرى كه در قرون مىباشد و تخم ماميثا به قدر كنجد سياه و شاخهاى خشخاش ساحلى در زمستان مىريزد و در بهار عود مىكند بخلاف ماميثا كه اثرى از ان در ظاهر نمىماند و در سرطان ثمر ماميثا مىرسد و آن را كوبيده اقراص مىسازند بهيأت بلوطى و آن را عصارهء ماميثا و شياف ماميثا نيز نامند و قوت آن تا هفت سال باقى مىماند و بهترين آن زرد مائل بسياهى قوى الرائحه با تلخى است كه چون در آب حل كنند زود حل كردد و عصارهء مجفف آن بهتر از جرم آن و كفته اند آن دو نوع مىباشد نوعى را كه كل سرخ است از غامونى نامند و آن غير مستعمل و نوعى كه كل آن زرد است مستعمل و كفته شد
* طبيعت ان
در دوم سرد و خشك و در اول نيز كفتهاند
* افعال و خواص آن
قابض و رادع و محلل و مقوى اعضا اعضاء الراس و العصب و الصدر و المعده طلاى آن جهت درد سر و مفاصل حاره و منع انصباب مواد به چشم و ابتداى رمد و حرارت اجفان و سلاق و وردينج و ورم حار آن و دلوك آن جهت قلاع دهان و اكتحال آن جهت دمعه و استرخاى پلك چشم و ضعف باصره و آشاميدن تخم آن به قدر يك مثقال رافع خفقان و اسهال صفراوى با ادويهء مناسبهء معينه و مسمن بدن است الاورام و البثور و حرق النار طلاى عصارهء آن جهت اورام حاره و باد سرخ و سوختكى آتش و سحجى كه بسبب حركت در زير بغل و ران بهم رسيده باشد و طلاى تخم آن جهت حمره و نقرس بيعديل مقدار شربت آن تا يكدرهم بدل آن سماق مضر سپرز مصلح آن بادام شيرين است *
* ماميران *
بفتح ميم و الف و كسر ميم و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح راء مهمله و الف و نون
* ماهيت ان
قسمي از زرد چوبه است ساق و شاخهاى نبات آن از زمين مرتفع و برك آن شبيه ببرك لبلاب كبير و مائل باستداره و سفيد مائل بزردى و با لزوجت و بيخ آن پر شعبه از يك جا روئيده و كوچكتر از زردچوبه و باريكتر از ان و كرهدار و غير مستقيم و در كوههاى آن ريشهاى بسيار باريك شبيه به موى منبت آن قرب آبها و از هند و چين و خراسان آورند و هندى آن زرد و مائل بسياهى و چينى آن زرد زبونتر از هندى و خراسانى آن تيره رنك مائل بسبزى و تخم آن شبيه بكنجد و بهترين آن زرد باريك صلب كرهدار تازهء چينى آنست و قوت آن تا بيست سال باقي مىماند
* طبيعت ان
در آخر سوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
جالي و محلل و مفتح و مفرح جلد و مشقق ناخن اعضاء الراس سعوط آن با عسل جهت تنقيهء دماغ و اكتحال آن جهت جلاى بياض و ناخنه و ظلمت بصر و روشنائى آن را بيفزايد و مضغ آن جهت درد دندان اعضاء الغذاء و النفض آشاميدن بيخ آن