و طلاى آن با سركه جهت داء الثعلب و بدستور طلاى نيم سوختهء آن با سركه جهت داء الثعلب و ثآليل منكوسه و با عسل جهت جرب و وضح و اورام صلبه و سعفه و با بزر البنج جهت كوچك نمودن پستان و انثيان و ضماد سركين پختهء آن در شراب و حلبه جهت تحليل اورام و چون كردهء آن را شرحه نموده و كبريت بران پاشيده كباب نمايند و آب مترشح از ان را نيز بر بهق بمالند زائل كرداند القروح و الجروح پيه آن رويانندهء كوشت بر زخمها و طلاى سركين محرق آن با عسل جهت قروح ساعيه و شهديه السموم آشاميدن پيه آن جهت سم ذراريح و آشاميدن سركين سوختهء آن جهت كزيدن هوام طلاى سركين خشك بز پخته با شراب و يا سركه جهت جذب سم هوام و زهرهء بز كوهي بادزهر سموم هوام الات المفاصل ضماد پيه آن با سركين آن و زعفران جهت نقرس و داغ كردن بسركين خشك آن جهت عرق النسا از مجربات و مشهور است بداغ عربي و طريق آن آنست كه سركين را افروخته در پشمي پيچيده در موضع عميقى كه در تحت بندها و محاذى ابهام است بكذارند تا حرارت آن كم كردد پس تبديل بديكرى نمايند تا حرارت آن محسوس در ورك كردد و طلاى محرق و غير محرق آن با عسل جهت درد مفاصل بارد و با سركه جهت حار آن طرد الهوام بخور سركين آن كريزانندهء هوام و حشرات است الخواص چون شاخ و سم آن را با ترب و عسل و بيد انجير تقطير كنند معادن و جميع اشياى صلبه را نرم سازد و چون آن را حل كنند مدادى در غايت سياهي باشد *
* مالك الحزين *
بفتح ميم و الف و كسر لام و ضم كاف و الف و لام و فتح حاء مهمله و كسر زاى معجمه و سكون ياء مثناة تحتانيه و نون و آن را مالكي نيز نامند و بفارسي بوتيمار و بهندى بكله
* ماهيت ان
از طيور آبى است سفيد و جثهء آن به قدر جثهء كبوترى و كردن و پاها و منقار آن دراز و در اكثر كنار آبها مجاور و سر به زير افكنده مىباشد
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
كوشت آن غليظ و مولد رياح و مقوى كرده و محرك باه مصلح آن ادويهء حاره طلاى پيه آن قاطع خون بواسير و ضماد خون آن در حمام مانع نزلات است *
* مال كنگنى *
بفتح ميم و الف و لام و فتح كاف و سكون نون و كاف فارسي و كسر نون و با لغت هندى است
* ماهيت ان
تخم نباتى است هندى و نبات آن را يك ساق و يا دو ساق و تا به قدر يك قامت و شبيه بنبات دخن و ساق آن از ان قويتر و برك آن بزركتر و در طول و عرض زياده و خوشهء آن نيز بزركتر از ان و دانهء آن به قدر دخن و اندك طولاني و سه پهلو و بعضى اندك پهن و سرخ تيره رنك و مغز آن سفيد و در غلافى اندك خشن و چند دانه بهم پيوسته در غلافى ديكر و در ان خوشه و طعم آن با حدت
* طبيعت ان
در سوم كرم و در دوم خشك و با رطوبت فضليه و بعضى در اول تر دانستهاند
* افعال و خواص آن
اعضاء الراس و العصب آشاميدن آن جهت تقويت دماغ و قوت حافظه و ذهن و اوجاع مفاصل و نقرس و عرق النسا و ورك و ركبه و امراض باردهء رطبهء دماغيه و عصبانيه و ليثرغس سعوطا و تدهين بدهن آن جهت فالج و لقوه و رعشه و تشنج رطوبي و امتلائي و امراض مذكوره و بدستور تكميد بدان اعضاء الصدر و النفض آشاميدن آن جهت تقويت معده و سرفه و ضيق النفس و تقويت معده و هاضمه و اشتهاى طعام و كبد و باه و رفع ضعف آنها نافع و بدستور تدهين بدهن آن جهت تقويت باه بغايت مؤثر خوردن روغن آن نيز بدين دستور كه روز اول قدر بسيار قليلى يعنى يك حبه و يا كمتر از ان با برك تانبول و روز دوم اندك از ان زياده و روز سوم نيز از ان اندكى زياده و همچنين تا به حدى كه موافقت نمايد و ضرر نرساند جهت تقويت باه و زيادتي اشتها بسيار مفيد و اهل هند بانحاى شتى آن را مستعمل دارند مانند آنكه از يك دانه شروع