كلفتي و كفتهاند از خواص آنست كه به غير شكل مثلث شكسته نمىكردد المضار سمى است و قليل آن نيز قاتل بتقطيع اعضاى باطنى مداواى آن قئ نمودن با شير تازه دوشيدهء كاوى و با روغن مكرر تا تمام آن برآيد و آشاميدن مرقهاى چرب بعد از ان
* ماش *
بفتح ميم و الف و شين معجمه لغت عربيست و مج نيز و به فارسى نيز مشهور بماش و بهندى مونك نامند
* ماهيت آن
حبي است از حبوب معروفهء ماكوله و در اكثر بلاد كثير الوجود و آن حبى است كوچك مدور اندك طولانى پوست آن سبز و مغز آن سفيد و بعضى پوست آن سبز تيره و بعضى غير تيره و بعضي زردرنك و در بنكاله بعضى پوست آن سياه بهترين همه سبز تيره است پس سياه و سبز پس زرد و زرد آن ديرتر پخته كداز مىكردد از سبز خصوص زرد دانهء ريزهء ان و قوت آن تا سه سال باقى مىماند
* طبيعت ان
در آخر اول سرد و مائل بخشكي و مقشر آن معتدل در ترى و خشكى و قشر آن مركب القوى مائل بكرمي و با عفوصت
* افعال و خواص ان
لطيفتر از عدس و نفخ آن كمتر از باقلا و در جلا كمتر از باقلا و اصلح حبوب ماكوله است و كثير الغذا و مولد خلط صالح الكيموس و ليكن بطئ الانحدار خصوص مقشر آنكه قشر آن را بالتمام كرفته باشند زيرا كه يبس و قوت تحليل و جلا در قشر آن است و از اغذيهء تابستان و بهار و بلدان حاره و صاحبان مزاج كرم و حميات حارهء حاده است جهت آنكه مسكن حرارت و حدت و التهاب صفرا و خون است اعضاء الصدر و الراس و الغذاء مقوى عصب و اعضاى عصباني و قوت باصره و جهت درد سر حار و نزلات و ورم لهات و سرفه و حميات حارهء حاده و امراض كرده نافع زيرا كه موافق آنست و مطبوخ مقشر آن با روغن بادام مولد خلط صالح اما از براى حميات صفراويه با برك خرفه و كاهو و سرمق و جو مقشر و مطبوخ آن با پوست با حماض حابس بطن و از خواص آن است كه با وجود برودت تحريك سودا نمىنمايد و هم از جهت تليين و هم از جهت قبض بطن نافع است اما هركاه ارادهء تليين طبيعت باشد بايد كه مقشر آن را طبخ نمايند با ماء القرطم و روغن بادام شيرين و هركاه مقصود قبض طبيعت باشد غير مقشر آن را بريان نموده طبخ نمايند و يا آنكه در آب جوش داده آب آن را بريزند تا قوت حارهء جاليهء آن زائل كردد پس آب خالص داخل كرده طبخ نموده تناول نمايند و اكر با حبس تسكين حدت و حرارت دم و صفرا مقصود باشد با آب حماض و يا با آب انار ترش افشرده با پردهء سفيد جوف آنكه شحم الرمان نامند و يا با سماق و زيت ركابى و اكر زيت خوش نيايد با روغن بادام شيرين طبخ دهند و حسو متخذ از ماش مقشر جهت سرفه و نزلات حاره نافع المضار ماش مبرود المزاج و پيران و كسانى كه در معدهء ايشان رطوبات و اخلاط فاسده و نفخ و رياح بسيار باشد مضر خصوص مقشر آن و مضر دندان و باه مصلح آن در مبرودين افاويهء عطرهء حاره مانند زيره و قرنفل و دارچيني و فلفل و زنجبيل تازه و جوارش كموني و فلافلي و مصطكى و خردل و امثال اينها و در محرورين طبخ آن با ماء القرطم و يا با حموضات مذكوره و نيز در محرورين ماء القرطم و روغن بادام و ضماد مطبوخ آن با سركه كه در حمام جهت جرب متقرح و با آب جهت تقويت اعضاى مسترخيه و تسكين درد آنها و مطبوخ آن با طلا كه نوعى از شراب است و يا با شراب و يا مطبوخ آن با زعفران مسكن درد اعضاى كوفته شده و جدا شده نافع است و الوان اطعمهء مصنوعه از ان را مانند براوبرى و برى كشميرى و پاپروپهتى و دال و منكوچهي و ماش پلاو و كهچرى و لدوى ماش در قرابادين كبير مذكور شد و اما حبيكه در ملك هند و بنكاله و دكهن مىشود آن را ماش وارد بضم همزه و سكون را و دال مهملتين و به بنكالى كلائى نامند و غير آن ماش است و كسانى كه آن را حب القلت دانسته سهو نمودهاند و آن حبى است برنك و شكل ماش و بزركتر از ان و مغز آن لزج لعابى كه بعد از طبخ و يا خمير كردن در آب لزوجت آن ظاهر مىكردد و در ملك هند و بنكاله پخته باسپ و غيره دواب مىخورانند و خود نيز مىخورند مانند مونك
* طبيعت ان
كرم در اول و تر در دوم و با رطوبت