باشد سرخ ياقوتى صاف شفاف مىباشد و علامت كمال جودت و خوبى آن آنست كه چون قدرى از ان را در پياله كنند و بران آب ريزند تمام آن برنك شير سفيد كردد و اكر آب نيم رنك كردد خوب ساخته نشده و ضعيف العمل است و عند الحاجت در امزجهء متوسطهء و امراض ضعيفه از يك توله تا يك و نيم توله هر روز و در امزجه و امراض متوسطه روزى دو توله تا بيست و يك روز يا سى روز و در امزجهء قويه و امراض شديده دو توله تا دو نيم توله نهايت سه توله تا سي و يك روز و نهايت پنجاه روز بنوشند بعون اللّه تعالى در عشرهء دوم و الا سوم نفع بين ظاهر مىكردد و اكر جروح و قروح باشد هر نوع كه بود رو به خشكى مىآورد و بعضى خشك مىكردد و خشكريشه مىبندد و در عشرهء چهارم و پنجم بالكل زائل مىكردد اكر بجاى عرق قندى در عرقهاى مناسبهء ديكر مانند عرق كاوزبان و شاهتره و بادرنجبويه و امثال اينها بطريق نقوع چوب چيني بخيسانند و بنوشند نيز خوب است اما بايد كه غذا در ان ايام چلاو بىنمك با شير باشد و چيزى ديكر نخورد و بجاى آب نيز شير نيمكرم بياشامند و بعضى اوقات كباب و قليه و يخنى با نان يا چلاو و پلاو نيز مىتواند خورد و ليكن بايد كه همه بىنمك باشد و از هوا و اعراض نفسانيه و جسمانيه و حركات آن هر دو و جماع و اكل حبوب و بقول و حموضات و آب سرد و نمك و غيرها اجتناب نمايند و بالجمله در امر پرهيز بدستورى است كه در چوب چينى بتفصيل در قرابادين كبير ذكر يافت چه در بين و چه بعد انفراغ و همچنين بايد كه بعد تنقيهء تام بدن از اخلاط فاسده از فصد و مسهل و قئ و غيرها چه در ابتدا و چه در بين استعمال نمايند تا منتفع كردند و متضرر نشوند و در فصل زمستان در هند و بنكاله استعمال آن اولى است از فصول ديكر باقى العلم عند اللّه تع *
* كيك واشه *
بفتح كاف و سكون ياء مثناة تحتانيه و كاف و فتح واو و الف و شين معجمه و ها لغت عجمي است
* ماهيت ان
* و افعال و خواص ان
كه كياهى است كه چون آن را فرش نمايند كيك بكريزد و كفتهاند اسم طبرى نوع نباتي است كه بيوناني آن را دوقس نامند و تخم آن را چون سائيده بر فرش و رخوت پاشند كيك از ان بكريزد و دوقس مذكور شد
* كينتي *
بفتح كاف عجمى و سكون ياء مثناة تحتانيه و خفاى نون و كسر تاء مثناة فوقانيه و يا لغت بنكالى است
* ماهيت ان
نباتى است از قبيل نجم و بياره مفروش بر زمين و بر مجاور خود مىپيچد و برك آن شبيه ببرك انار و از ان باريكتر و سر برك آن و نيز كل آن برنك كل كاسني و كوچك
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص ان
سعوط برك خشك سودهء آن جهت رفع سميت مار كزيده نافع
* باب بيست و سوم در بيان ادويهء كه حرف اول آنها لام است *
* فصل اللام مع الالف *
* لاذن *
بفتح لام و الف و ذال معجمه و نون و بدال مهمله نيز آمده درخت آن را بفرنكى لدان نامند
* ماهيت ان
رطوبت غليظ چسپنده است كه از ساق و برك درخت كوهي حاصل مىكردد و آن درخت به قدر درخت انار و شبيه بدرخت دبق است و برك آن عريض بهم متصل و رقيق و صلب و كل آن مائل بسرخى و ثمر آن مانند زيتون و در جوف آن دانهء سياه باريكي و در كتاب مصور فرنكى ديده شد كه درخت آن عظيم با شاخهاى باريك بلند و برك آن بر دو طرف شاخ زوج زوج رسته و باريك بلند از برك انار بزركتر و بر سر شاخها كل و ثمر آن و كل آن پنج برك و اندك كوچك و لاذن اصناف مىباشد آنچه از ساق و برك آن اخذ نموده باشند خالص و در كمال خوبى و خوشبوئى و بهترين اصناف است و آن را لاذن عنبرى نامند و آنچه از ان رطوبت بر موى بز و كوسفندان در حين چريدن نبات آن چسپد و از ان جدا نمايند زبونتر از صنف اول و آنچه برسم مراعى در حين چريدن چسپد و آن را اخذ كنند زبونترين همه اصناف و اين با خاك و ريك آميخته مىباشد