و اشتهاى طعام و محرك آن و موافق محرور المزاج است و تخم كرفس مضر بصرع است لهذا در ادويهء مصروع داخل نبايد كرد و كرفس جبلي را بيوناني اوداساليون نامند نبات آن به قدر يك شبر و شاخهاى آن كوچك و بر سر آنها قبها مانند فربيون و از ان كوچكتر و باريكتر و تخم آن باريك طولاني شبيه بزيره و حريف و خوشبو و منبت آن سنكستانها و اماكن جبليه و اقوى از كرفس بستاني
* طبيعت آن
كرم و خشك در سوم
* افعال و خواص آن
آشاميدن تخم و بيخ آن جهت ادرار بول و حيض نافع و داخل ادويهء مركبه و ادويهء حاره كرده مىشود و كرفس صخرى را بيوناني فطراساليون نامند يعنى كرفس الصخر جهت آنكه در اماكن صخريه مىرويد و كرفس ماقدوني نيز جهت آنكه در بلدهء ماقدون بهم مىرسد نبات آن ايستاده و تخم آن شبيه بنانخواه و با عطريت و خوشبو و بسيار حريف و طعم جميع اجزاى آن نيز حريف و ليكن ضعيفتر از تخم آن و اقوى جميع اجزاى آن و تخم آنست
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
مفتح و محلل اعضاء الغذاء و النفض آشاميدن تخم و سائر اجزاى آن محلل نفخ معده و معاى قولون و رافع درد پهلو و مغص و وجع كرده و مثانه و مدر بول و حيض و تخم آن داخل ادويهء مدرهء بول و مركبه كرده مىشود و كرفس نبطي را كرفس مشرقي و كرفس شتوى و بيوناني اقوساليون يعنى كرفس عظيم نامند و ببربرى حضض كويند
* ماهيت ان
بزركتر از كرفس بستاني است و مائل بسفيدى و برك آن سبز مائل بسرخي طولاني نازك و با خطوط و پهنتر از برك بستاني و سرهاى آن شبيه بسر بنفشه و بر ان كل آن و تخم آن طولاني و مصمت و حريف و خوشبو و بيخ آن باريك و خوشبو و خوش طعم منبت آن مواضع تاريك بين اشجار و نزد آجام و مستعمل مانند كرفس بستاني هم برك و شاخها و بيخ آن خام و هم پخته با ماهي و غير آن و كاه مملح نموده
* طبيعت و افعال و خواص ان *
ضعيفتر از كرفس بستاني آشاميدن تخم و يا بيخ آن با شراب مسمى باتومالى مدر حيض و جهت تقطير البول و امراض بارده و لطوخ آن نيز با شراب جهت امراض بارده نافع و نيز صنفى از كرفس كبير مىباشد كه كرفس طرى و بيوناني سمرينيون نامند كه در كوه مسمى با مانوس بهم مىرسد ساق آن شبيه بساق كرفس بستانى و صلب با شعبهاى بسيار و برك آن پهنتر از ان و مائل بزردى و بركهاى قريب به زمين آن منحني بسوى بيرون و در برك آن اندك رطوبتى چسپنده بدست و با اندك تندى طعم و خوشبو و چتر آن مانند چتر نبطي و شبت و تخم آن شبيه بتخم كلم و مستدير و تند طعم و رائحهء آن شبيه برائحهء مروبيخ آن حريف طيب الرائحه و ليكن حرافت آن به آن حد نيست كه حنك را بكيرد و پوست بيرون آن سياه و داخل آن زرد مائل بسفيدى منبت آن سنكلاخها و تلها
* طبيعت و افعال و خواص آن *
قريب بكرفس بستاني و ضعيفتر از جبلي آشاميدن تخم آن مدر بول و حيض و عرق النسا و نزول آب نافع و حمول آن مسقط جنين و برك نمك پروردهء آن حابس بطن و آشاميدن بيخ آن جهت سرفه و عسر النفس و انتصاب آن و عسر البول و نهش هوام مفيد و حمول آن مسقط جنين الاورام و الجروح ضماد آن محلل اورام بلغميهء حديثه و اورام حاره و صلبه و خراجات و چاق كنندهء آنها و تخم آن مسكن نفخ معده و محرك جشا و مسكن وجع طحال و كرده و مثانه و مدر عرق و بول و حيض و مخرج مشيمه و جهت نزف الدم زنان نافع و جهت حميات نيز و كرفس الماء را كرفس اجامى و نهرى نامند و در كنار آب و ميان آن مىرويد و بزركتر از بستاني و ساق آن مجوف و سفيد رنك
* طبيعت و افعال و خواص آن
ضعيفتر از همه اقسام است *
* كركدن *
بفتح كاف و سكون را و فتح كاف و دال مهملهء مشدده و نون و بذال معجمهء مشدده و مخففه نيز و به تشديد نون نيز آمده معرب از كرك فارسي است و بعربي جريش و بهندى كيندا نامند
* ماهيت ان
حيوانى است عظيم