الجثه از كاوميش بزركتر و از فيل كوچكتر و پوست آن سياه و چيندار و ضخيم و صلب و صورت آن فى الجمله شبيه به صورت خوك و بر پيشانى آن شاخى است پائين آن عريض و سر آن باريك شبيه بكلهء قند و تيز و منحنى بسوى بالا و بسيار زورآور به حدى كه بر فيل غالب مىآيد و آن را نيز مىكشد و اكثر در بلاد حبش و نوبه و كوهستان جنكل هند و بنكاله بهم مىرسد و شاخها آنچه در بلاد حبشه و نوبه بهم مىرسد بلندتر و سياه آن كمتر و اكثر ابلق از سفيد و سياه و كم جوهر چون از عرض آن را ببرند و آنچه در بلاد هند و بنكاله بهم مىرسد طول آن كمتر و اكثر سياه و بندرت در وسط بعضى خالهاى سفيد بانحاى اشكال بهم مىرسد و اهل هند آن را با ميمنت و خواص بسيار مىدانند و ظاهرا كوشت آن حلال باشد به جهت آنكه مانند بقر و ابل و غنم نشخوار كه بعربي جره بكسر جيم نامند و بهندى جكالي كويند مىكند يعني علفى و غذائي كه خورده باشد آن را باز كردانيده در دهان مىخايد و فرو مىبرد و اين از علامت حليت كوشت حيوان چهارپا است و از پوست آن بسبب صلابت و ضخامت سپر مىسازند بسيار خوب و جوهردار مىشود و به قيمت اعلى مىفروشند
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص آن
بخور شاخ آن جهت بواسير و عسر ولادت و كريزانيدن هوام و بدستور بخور حافر آن آشاميدن آب در ظرفى كه از شاخ آن ساخته باشند و بدستور پوشيدن انكشترى و زهكير از شاخ آن جهت بواسير و طلاى پيه آن مورث مهابت در نظرها و روغن پوست آنكه قطعهء از آن را در روغن كنجد اندازند و مدتى در آفتاب كذارند جهت التيام جروح و قروح عظيم النفع و كفتهاند كه هر مقدار كه از روغن آن خرج نمايند و عوض آن روغن خالص داخل نمايند نيز نفع مىبخشد و اثر آن ضعيف نمىكردد
* كركند *
بفتح كاف و سكون را و فتح كاف و سكون نون و دال
* ماهيت ان
اسم فارسي سنكي است سرخ رنك شبيه بياقوت و بعضى كفتهاند اسم لعل است بعضى سنكى را كه بهندى پيكو نامند و بعضي سنكى بنفش رنك كه بعربي حمينه نامند دانستهاند
* افعال و خواص آن
آشاميدن آن مفرح و مقوى قلب و رافع خفقان و توحش
* كركرهن *
بفتح دو كاف و سكون دو راء مهمله و فتح ها و نون لغت بربرى است
* ماهيت ان
بيخي است باريك شبيه بسنبل رومي و بسيار سرخ در جميع افعال مانند عاقر قرحا و لهذا بعضي آن را عاقر قرحا دانستهاند و غير آنست و بعضي كفتهاند بيخى است باريك بغلظت شاخ ريحان شبيه به بسفايج در شكل و رنك و سياهي اين از ان كمتر
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص آن
جهت فالج و امراض عصب نافع و جمعي آن را فاوانيا دانستهاند
* كركى *
بضم كاف و سكون را و كسر كاف دوم و يا لغت عربي است به فارسى كلنك و بتركي درنا و بهندى كونج بضم كاف و سكون واو و خفاى نون و جيم نامند
* ماهيت ان
از جملهء طيور برى است بلند پرواز و كنار آبها نيز مىباشد بهترين آن آنست كه باز آن را صيد كرده باشد
* طبيعت كوشت ان
در دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مفتح سدد و مقوى بدن و محلل قولنج المضار دير هضم و مولد خلط غليظ مصلح آن آنست كه يكدو روز بعد از ذبح بكذارند پس با سركه و آب و نمك طبخ نمايند و ابازير حارهء نطيفه داخل كنند و بعد از ان حلواى قندى بخورند و حوصله يعني چينهدان آن حابس اسهال و آشاميدن خشك سائيده آن با آب نخود مطبوخ جهت درد كرده و مثانه مجرب و مغز سر آن رافع شبكورى اكتحالا و با آب حلبه جهت تحليل اورام ضماد او زهرهء آن سعوطا سه روز با آب چغندر و بدستور سه روز تا يك هفته با آب مرزنجوش جهت لقوه مجرب به شرط آنكه در جانب مخالف در بينى كشند و در ان ايام روغن كردكان بياشامند و بمالند و در جاى تاريك بنشينند و بروشني نكاه نكنند و اكتحال آن جهت رفع نزول آب و شبكورى و ناخنه و اثر آبله نافع و طلاى آن جهت رفع