آن به قدر ذرعي و ساق آن باريك و صلب مانند ساق كتان و بركهاى اسفل آن دراز شبيه ببرك كتان و نرم و سبز مائل بسياهي و مفروش بر روى زمين و بر نصف اعلاى ساق آن تا سر كلهاى ازرق سفيد رنك نازك و زرد رنك نيز شبيه بكل كتان و كوچكتر از ان و تخم آن مانند تخم شاهتره و طعم كياه آن و تخم آن تلخ
* طبيعت ان
در آخر اول كرم و خشك
* افعال و خواص ان
آشاميدن آن جهت اخراج بلغم خام و اوجاع ورك و مفاصل بارد و ضماد مطبوخ آن جهت رفع قوبا نافع و قسمى ديكر از ان مىباشد كه در اماكن صلبه مىرويد و شاخهاى باريك از ساق آن رسته و بىبرك و شيردار و اين قسم از قسم اول قويتر در اخراج بلغم خام مقدار شربت از قسم اول دو درم و از دوم يك و نيم درم و حمول آن جهت قطع حمل مجرب دانستهاند
* كتيله *
بضم كاف و فتح تا و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح لام و ها
* ماهيت آن
نباتى است طول آن از يك شبر تا يك كز و شاخهاى بسيار از يك بيخ رسته و چوب آن صلب و برك آن شبيه ببرك مورد و از ان باريكتر و مائل بسفيدى و مزغب و منبت آن بلاد شام و بيت المقدس
* طبيعت آن
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
چون اندكى از ان در خم شراب اندازند پيش از آنكه به جوش آمده باشد مانع فساد آن و اهل مصر اين شراب را شراب الحشيشه نامند در نهايت حرارت است و به جهت امراض بارده نافع *
* فصل الكاف مع الثاء المثلثة *
* كثيرا *
بفتح كاف و كسر ثا و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح را و الف لغت عربي است بيوناني طراغافيثا و طرافافيبا نيز و بفارسي كون نامند و مشهور بهندى كتيرا بتاء مثناة فوقانيه بجاى ثاء مثلثه است
* ماهيت ان
صمغ درختى است بسيار خاردار و خارهاى آن بسيار تيز و بركشته كه آن را قتاد نامند و مذكور شد و سفيد و سياه مىباشد بهترين آن سفيد صافى املس باريك خالص مائل بحلاوت آنست و سياه آن زبون
* طبيعت ان
در كرمي و سردى معتدل و در اول تر و ارطب از صمغ عربي و بعضى در اول سرد و خشك دانستهاند و خشكي آن كمتر از سردى و بعضى كرم و تر و بعضى مركب القوى
* افعال و خواص آن *
مغرى و با تجفيف كمي و شكنندهء خدت ادويهء حاده و مغلظ خون و مواد رقيقه و ملين صلابات و مسكن لذع و حدت اخلاط و ادويهء حادهء مشروبه از امعا و مقوى فعل آنها بسبب غرويت و تليين و ازلاقى كه دارد و با اندك قوت مسهله اعضاء الراس و الصدر اكتحال آن با العبه و ادويهء مناسبه جهت رمد و قرحه و بثور چشم در اكحال و ذرورات مسكن حدت آنها و بهتر از صمغ عربى و بجاى آن مستعمل و آشاميدن آن با شير الاغ و يا شير بز تازه دوشيده قاطع نفث الدم و نزف الدم سينه و سائر اعضاى باطني و جهت سرفه و خشونت سينه و حلق و قرحهء رئه و كرفتكى آواز و چون با عسل بسرشند و حبوب و يا اقراص ساخته در دهان نكاهدارند و آب آن را فرو برند جهت امراض سينه نافع اعضاء الغذاء و النفض و السموم آشاميدن آن با ادويهء مناسبه مقوى امعا و مسكن لذع و قرحهء آن و مسكن درد كرده و مثانه و قرحهء مثانه و مجارى بول و حرقت آن و مصلح ادويهء سميه و كويند مسهل مرهء صفرا و بلغم لزج است و آشاميدن دو درم آنكه در ميپختج خيسانيده و با قدرى شاخ كوزن و يك دانك شب يماني داخل نموده باشند جهت وجع كرده و حرقت مثانه فى الفور نافع و مداومت آشاميدن آن با هريك از مغز بادام مقشر و نشاسته و شكر به وزن آن بغايت مسمن بدن خصوصا كه بعد از ان شيرى كه در ان نارجيل طبخ يافته باشد بنوشند و از اسرار مجربه شمردهاند الزينة طلاى آن جهت كلف و نمش و تليين جلد و رفع خشونت آن و شقاق لب و با سركه جهت بهق و برص و با لعبه جهت تشقق موى الجروح و القروح ضماد آن با كوكرد جهت جرب و اكله و با ادويهء مناسبه جهت اكثر زخمهاى حاره و بارده و مضر سفل مصلح آن انيسون مقدار شربت آن از يك درم تا پنج درم بدل آن در تغريه و غير آن صمغ