جهت زكام و نزله و سرفهء رطوبى و ربو و اخراج چرك و بلغم از سينه و شش و رفع يرقان و سموم و آشاميدن آن به تنهائى با آب و يا با ادويهء مناسبه رافع يرقان و مدر حيض و مقارم سموم و ذرور آن نيز رافع ضرر لسع هوام سمي است و طلاى آن با حب الغار جهت امراض بارده و با نيم وزن آن صمغ عربي با ماست جهت سعفه و قروح سر و قوبا و جرب رطب مجرب و سعوط آن جهت صرع و سكته و شقيقه و بخور آن رافع صداع و حابس زكام و نزله و رافع كرى و مسقط جنين خصوص نوع سرخ آن و قطور آن با ادهان و با ادويهء مناسبه رافع كرى و ثقل سامعه و طلاى آن با عسل و بول و آب دهن جهت كزيدن هوام و با راتينج جهت كزيدن عقرب و با سركه جهت كزيدن عقرب و تنين بحرى و با طين قيموليا جهت سعفه القروح و الجروح و البثور و غيرها آشاميدن آن در بيضهء مشوى و يا بيضهء نيم برشت جهت اقسام جرب رطب و خارشها و طلاى آن با عاقر قرحا و عسل و سركه جهت جذام و جوششهاى سوداوى عجيب الاثر و با سركه جهت بهق و با سركه و نطرون و علك البطم جهت قلع آثار و بياض ناخن و سائر آثار حادث در بدن و حكه و جرب و بهق و ناخن و تقشر جلد و داء الحيه و الثعلب و اكله و قروح رطبه و با صمغ البطم تنها جهت قلع آثار ناخن و با حنا جهت قوبا و با جند بيدستر جهت تحليل صلابات و با بورهء ارمنى و عسل و ادويهء مناسبه جهت نقرس و ذرور آن بر بدن قاطع عرق و بر موى سفيد كنندهء آن و بخور آن كريزانندهء هوام و سفيد كنندهء موى و اغتسال بدان جهت حكه بدستور به آب كبريتي مضر معده مصلح آن كثيرا و شير تازه دوشيده و مضر دماغ مصلح آن بنفشه و شكر مقدار شربت آن از دو دانك تا يك مثقال و بدل هريك ديكر است و مصعد آن جهت تكليس معدن و رفع چرك آنها بيعديل و سفيد كردهء آن نائب مناب جوهر زرنيخ و روغن آن جهت جميع دردهاى بارد و جرب و حكه و سعفه و عرق آن بغايت مجفف و سريع النفوذ و جالى و رافع رطوبات و جهت سرفهء بارد و ضيق النفس بارد رطب و تحليل ورم طحال و درد دندان و دفع كوشت فاسد بن دندان و كثافات آن و مسخن و محرق اخلاط و مقرح جلد و چون قليلي از ان را بپنبه آلوده بر دندان دردناك شديد كذارند تسكين دهد و چون بر زخم كردم كذارند سم را جذب كند و چون بر عرق مدنى كذارند تمام آن را بآساني برآورد و چون قطرهء از ان را به آب بنوشند صلابت سپرز را تحليل دهد و اشتهاى طعام آورد و وضح و دواى آن براى جميع امراض بلغميه و سوداويه و حميات كه با سردى آيد و حميات مزمنهء حادثه از بلغم و سودا و عرق النسا و اوجاع مفاصل و غيرها نافع به تفصيلى كه در قرابادين با نسخ آن و نسخه حب و ادهان و طريق تصفيه تدبير و عرق آن در قرابادين كبير ذكر يافت
* كبسون *
بفتح كاف و سكون باء موحده و ضم سين مهمله و سكون واو و نون و كفسون بفا بجاى باء موحده نيز آمده
* ماهيت ان *
برك نبات و حمى است كه از بلاد حبشه مىآورند و آن شبيه بكشنيز شامى و با تندى و تيزى و تلخى و حب آن مدور
* طبيعت ان
كرم و خشك در اول بكمان اهل حبشه و تحقيق آنست كه در سوم كرم و خشك است
* افعال و خواص ان
اهل حبشه بسيار آن را مستعمل دارند جهت اسهال و اخراج ديدان و حب القرع كه نرم مىكويند و با شكر و يا با عسل سرشته با شير تازه دوشيده مىآشامند به تنهائى و يا با برنك كابلى و ادويهء مناسبهء ديكر و بعضي آن را كشوث و بعضى برنك كابلى دانستهاند و اصلي ندارد و آنچه به تحقيق پيوسته نبات آن مشابه بومادرانست در جميع اجزا و بيخ آن بسيار قوى است در اسهال و اخراج ديدان و حب القرع و طريقهء استعمال آن آنست كه كوبيده در آب با تمر هندى حل مىنمايند و صاف كرده مىآشامند و اكر از ان قويتر خواهند برنك كابلي نيز بران ضم مىنمايند و اكر از ان اقوى خواهند قدرى حب النيل نيز اضافه مىكنند و اكر ازينها استيصال نام نيابند بيخ آن را سائيده با آب مىخورند
* طبيعت ان
يحتمل كه در سوم كرم و خشك باشد نه در اول چنانچه ذكر يافت