تخطي إلى المحتوى الرئيسي

مخزن الأدويه ( دائرة المعارف خوردنيها و داروهاى پزشكى سنتى ايران ) ( فارسى ) — صفحة 629

مساهمون:

ص٦٢٩
سنابلدى نامند و نوع دوم برك آن خوش‌بو مانند مرزنجوش و از ان بلندتر و شاخهاى آن طولاني به قدر ذرعى و باريك سفيد ايستاده از يك ساق روئيده نزديك بيخ آن و بر اطراف شاخهاى آن كلي زرد رنك و منبت آن نيز كوهستان‌ها و با قوت قابضه و اين بهتر از نوع اول است و اسلم از ان در فعل

* طبيعت ان

كرم و خشك در اول و سوم

* افعال و خواص ان

اهل اندلس آن را بجاى سنامكي مستعمل دارند جهت آنكه مسهل اخلاط ثلثه است خصوصا دو خلط بارد يعنى بلغم و سودا چون يك قبضهء آن را با انجير بجوشانند و صاف كرده بياشامند و جهت اوجاع ظهر و مفاصل و عرق النسا و ورك و مغثي است مصلح آن عناب و انيسون مقدار شربت آن دو درهم تا سه درهم *

* عيوان *

بكسر عين و سكون يا و فتح واو و الف و نون شيخ الرئيس رحمة اللّه تعالى عليه نوشته الخواص محلل است اعضاء الراس جهت امراض باردهء دماغ و منع زكام بارد العين قطور آب آن جهت حدت بصر مفيد است *

* عين الديك *

بفتح عين و سكون يا و نون و الف و لام و كسر دال مهمله و سكون يا و كاف بفارسي چشم خروس نامند و كويند بهندى كهنكچى نامند

* ماهيت ان

تخم درختى است صلب سرخ صيقلى براق مدور پهن و كويند در خوشهء مانند بطم مىباشد و درخت آن آنچه بتحقيق پيوسته درخت بقم و آن ثمر آنست و در جبال هند و دكهن بهم مىرسد و كسانى كه كفته‌اند كه كهنكچى شايد شبه باشد زيرا كه هيأت كهنكچى ديده نه چنان است بلكه كهنكچى دانهاى آن كرد كردى به قدر دانهء نخود كوچكى و استهء آلوبالو و دو نوع مىباشد سرخ و سفيد و در حرف الكاف بيان آن ان شاء اللّه تعالى خواهد آمد و بالجمله طبيعت آن در سوم كرم و در دوم خشك و با رطوبات فضليه

* افعال و خواص ان

مفرح و مقوى اعضا و حافظ قوتها و مانع پيرى و جهت ازدياد مني و تقويت باه بسيار مؤثر دانسته‌اند به حد افراط و جزو اعظم معجون ملوكي و حافظ الصحة است مقدار شربت آن از نيم درم تا يك مثقال مضر محرورين و مصدع مصلح آن كشنيز و بايد كه با شير تازه دوشيده و يا ترنجبين خيسانيده و يا مسكه استعمال نموده شود

* عيون *

جمع عين است و آن عضوى از اعضاى معروفهء حيواني است

* طبيعت ان

كرم و تر و رطوبت آن زياده از اعضاى ديكر و حرارت آن مائل باعتدال است

* افعال و خواص آن

بهترين همه چشم كوسفند است و چشم طيور تمامي ردى مائل بيبوست و زياده كنندهء منى است زيادتى نيكو و سريعة الاستمراء در محرورين و ردى و مضر مبرودين مصلح آن نمك و صعتر و خوردن مسلوق آنست

* عين البقر *

اسم نوعى از انكور بزرك دانه است كه شيريني آن كم باشد و پوست آن غليظ و سياه باشد و نزد اهل مغرب اسم نوعى از آلوى بزرك دانه است و ذكر يافت و بطئ الهضم و ثقيل بر معده است و افحوان را نيز نامند

* باب نوزدهم در بيان ادويهء كه حرف اول آنها غين معجمه است *

فصل الغين مع الالف *

* غار *

بفتح غين و الف و راء مهمله بيونانى و انيمور و سقليموس و نزد اهل شام زند و به فارسى باهشتان و بفرنكي لاورس نامند

* ماهيت آن

درختى است عظيم تا هزار سال مىماند و اهل يونان آن را بسيار احترام مىنمايند و شاخهء آن را در دست مىدارند و از خود دور نمىكنند و حكماى ايشان از چوب آن تاج مىسازند برك آن نرم‌تر از برك بيد و بلندتر از ان و تلخ و خوش‌بو و با انجير آن را نكاه مىدارند آن را خوش‌بو مىكرداند و مانع كرم زدن آنست و جبلي و سهلي مىباشد برك جبلي آن باريك‌تر از برك سهلي و مخصوص ببلاد شام است و از انجا بمصر مىبرند و ثمر آن را بيوناني ذاقني و به فارسى