* عود الصليب *
بفتح صاد مهمله و كسر لام و سكون ياء مثناة تحتانيه و باء موحده نزد جمعي فاوانيا است و بعضى غير آن دانستهاند و در فاوانيا ذكر آن و تفرقه ميان هر دو خواهد آمد ان شاء اللّه تعالى
* عوسج *
بفتح عين و سكون واو و فتح سين مهمله و جيم
* ماهيت ان *
درختى است قريب بدرخت انار و پرخار و برك آن تند مائل بدرازى و با رطوبت چسپنده و ثمر آن به قدر نخودى و مائل به طول و سرخ و در درخت بسيار مىماند و نمىريزد و منبت آن شورهزارها و قسمى از عوسج را برك سياه مائل بسرخي و عريضتر از اول و خار آن بيشتر و شاخهاى آن دراز تا چهار ذرع و ثمر آن عريض باريك و كويا در غلافي است و قسمى ديكر سفيد و شيخ الرئيس نوشته كه آن را ثمر مانند توت است كه مردم آن را مىخورند و در بلاد بارده بسيار و مستعمل بركهاى نازك سبز آنست
* طبيعت مجموع ان
در اول سرد و در آخر دوم خشك
* افعال و خواص آن
العين قطور آب برك كوبيدهء آن در چشم تا هفت روز پى هم جهت رفع بياض آن خواه تازه باشد خواه كهنه مجرب و چون ثمر آن را بكوبند و آب آن را كرفته صاف كرده خشك نمايند و عند الحاجت مقدار يك دانك آن را با سفيدهء تخممرغ و يا شير زنان سوده در چشم بچكانند جهت جميع اوجاع و رفع بياض آن نافع و ضماد آن بر پيشاني مانع نزول فضلات است به چشم بسبب قوت قبضى كه دارد و پرورده نمودن توتيا به آب آن جهت رمد بسيار مفيد و چون برك آن را در آب بجوشانند تا قوت آن در آب آيد پس ماليده صاف نمايند و باز بجوشانند تا غليظ كردد جهت رفع بياض چشم مؤثر الفم خائيدن برك آن جهت قلاع دهان النمة و الحمره ضماد برك تازهء آن جهت نمله و حمره كه حرارت آن در كمال شدت نباشد الحكة و الجرب و الجذام و الامراض السوداوية آشاميدن عصارهء برك تازهء آن جهت جرب صفراوى و تسكين التهاب صفرا نافع و شريف كفته كه اطباى يونان و فارس و هند به اين معالجهء جذام را در ابتدا مىنمايند بدين قسم كه بيخ آن را ريزه كرده هر روز به قدر يك اوقيه با يكرطل آب مىجوشانند تا بثلث رسد پس صاف نموده مىنوشند چهار پنج مجلس عمل مىكند و دفع سوداى سوخته مىنمايد و جهت جذام مجرب دانسته اند و شرط است كه در روز قبل از ان اسفيدباج كوشت كوسفند فربه تناول نمايند و روز سوم طبيخ مذكور را بنوشند و تا چند روز بدان مداومت نمايند و بايد كه روز ديكر شرب آنكه روز راحت است بحمام روند و بغدادى و غيره نوشتهاند كه در شراب ريحاني بدستور طبخ دهند و بياشامند و در اثناى آن بحمام روند و انطاكي طبيخ مذكور را جهت قروح رطبه و جرب و حكه و رفع آثار بهتر از چوب چيني دانسته و چون بيخ آن را ريزه كرده با برك مورد بسوزانند جهت قروح و امراض مقعده و منع زيادتى قروح خبيثه و ريانيدن موى سريع الاثر و ثمر آن در جميع افعال مانند برك آن و قاطع نزف الدم و اسهال مقدار شربت آن تا يك مثقال بدل آن در ورمهاى كرم به وزن آن اشنه و به وزن آن نوفل مضر سپرز و مورث قولنج مصلح آن كثيرا و بالخاصيت تعليق شاخ آن بر سقف خانه و دروازه مبطل سحر و با خود داشتن آن مورث جاه دانستهاند و بخور برك و يا عصارهء آن نيز كريزانندهء هوام است *
* فصل العين مع الياء المثناة التحتانيه *
* عينون *
بكسر عين و سكون ياء مثناة تحتانيه و ضم نون و سكون واو و نون
* ماهيت ان
غافقي كفته اين اسم را نزد ما بر دو نوع از كياه اطلاق مىنمايند يكى را كحلا و كحدان و سليس نامند و آن نباتى است بسيار تلخ و از ساق آن شاخهاى بسيار باريك راست طولاني صلب روئيده و برك آن كوچك مانند برك مورد و با متانت و رنك شاخهاى آن ما بين سياهي و سرخي و در هر شاخى كلي سرمئ رنك مستدير مانند درهمي و مائل بسياهي و منابت آن كوهستانها و اطباى اندلس آن را