و ديكرى حارهء محلله و بعد غسل قوت حارهء محلله آن زائل مىكردد بهترين آن صافى سفيد صلب لزج آنست كه زودشكن نباشد و در آب زود كداخته نكردد
* طبيعت ان
سرد و خشك
* افعال و خواص ان
مجفف و محلل و قابض و ناشف رطوبات و بلت معده و مقوى آن و هاضمه و حابس اسهال صفراوى و ضرب صفراوى و بلغمي و نفث الدم و قرحهء امعا و مسكن سوزش مقعده و طلاى آن جهت امراض چشم و با سركه جهت ورم بناكوش و همه اورام حاره و بر سوختكي آتش مانع آبلهء آن و بتنهائي جهت نضج دماميل و التيام جراحات و جوششها خصوصا جوشش سر اطفال و ابدان ايشان و تحليل اورام و با عسل جهت ورم زير معده و سائر اعضا مفيد هرچند همه اطيان محلل اوراماند و ليكن اين را اين خاصيت زياده است و از همه اقوى و محرق مغسول آن جهت قروح عسرة الاندمال و در سائر افعال ضعيفتر از طين شاموس بدل آن طين مصرى است و صاحب اختيارات كفته كه در كوهستان يزد بهم مىرسد و زنان جهت جلاى روى خود استعمال مىكنند روى ايشان را پاك مىكرداند *
* طين قبرسى *
بفتح قاف و باء موحده و سكون را و كسر سين مهملتين و ياء نسبت
* ماهيت ان
كلي است سرخ چسپنده خوشبو كه به زبان مىچسپد و چون بشكنند اندرون آن ركهاى زرد رنك بود و چون بدست بمالند دست را رنكين كند
* طبيعت ان
سرد و خشك و با قوت قابضهء معتدله
* افعال و خواص ان
جهت نفث الدم هر عضو و قرحهء امعا و سحج آن و سحج كبد شربا و احتقانا و يك درم آن به آب سرد و يا با آب جوش داده جهت دفع حرارت باطني و سميت ادويهء قتاله و طلاى آن جهت تحليل اورام و شكستي اعضا و كوفتكي آنها و افتادن از جاى بلند مقدار شربت آن تا پنج درم بدل آن در جميع افعال طين مختوم است *
* طين الكرمى *
بفتح كاف و سكون راء مهمله و ميم و ياء نسبت
* ماهيت آن
خاكي است كه از بلاد سوريا آورند سياه كريه الرائحه شبيه بفحم كويند كه از چوب صنوبر كيرند و چون در اول فصل بهار كه ابتداى نمو كرم يعنى تاك انكور است بر ان مىمالند جهت حفظ آن از آفات و لهذا آن را طين الكرم نامند و آنچه از ان سفيد خاكسترى رنك باشد زبون است
* طبيعت ان
سرد و خشك
* افعال و خواص ان
محلل و جالى و در اكتحال جهت روئيدن اشفار و در ادويهء رفع كلف و حكه مستعمل زيرا كه بهترين ادويهء حكه است و شرب دو درم آن جهت نزف الدم باطنى و ظاهرى و طلاى آن جهت دماميل و قروح مزمنه مؤثر
* طين المختوم *
بفتح ميم و سكون خا و ضم تاء مثناة فوقانيه و سكون واو و ميم
* ماهيت ان
بقول جالينوس خاكى است سرخ رنك كه از جزيرهء مليون از جزائر بحر مغرب آورند و در انجا معبد عابدى است و آن را منسوب بارطامس عابد مىنمايند و خادم و نكهبان آنجا زنيست و غير از ان خادم و نكاهبان آنجا نمىباشد آن زن وقتى قدرى خاك از تلي كه قريب به آنجا است با خضوع و خشوع و هيبت و اجلال و اكرام و نيت شفا آورده در معبد و بدستور غسل اطيان آن را نيكو شسته اقراص ساخته مهر آن عابد را بران نموده و در سايه خشك كرده نزد ملوك يونان و روم فرستاد و شهرت يافت و در ان تل هيچ درختى و سنك نيست و خاك خالص است و بقول ديسقوريدوس آنست كه آن خاك را با خون بز كوهي بعد غسل سرشته اقراص ساخت و مهر نمود و كويند در ان جزيره رسم است كه بز را ذبح نمىنمايند مكر بعنوان قرباني و آن را بر سر آن تل و لهذا خاك بالاى آن تل سرخ رنك مىباشد و بهتر از خاك جاهاى ديكر است و كويند خاك پائين آن تل مائل بزردى و با حراقت و خاك تلهاى ديكر آن جزيرهء دور از ان معبد را آن خاصيت نيست و كم رنك مائل بسفيدى با قوت جاليه است و لهذا