انه اطيان ديكر است و بعضي كفته خاك خالص از آميزش ريك و رمل و اشياى غريبه است و بعضى از انواع طين قيموليا و از اصناف طين الخراطين دانستهاند
* طين الحكمة *
از مركبات است و دستور صنعت آن در مقدمه و در قرابادين مذكور شد بر ظروف شيشه و چينى و غيره جهت رفع ضرر از آتش و صدمات مىمالند و ضماد آن جهت شكستكي اعضا و تقويت استخوان و عصب مؤثر است
* طين الخراسانى *
بضم خاء معجمه و فتح راء مهمله و الف و فتح سين و الف و كسر نون و ياء نسبت و آن را طين نيشاپورى و طين الاكل و طين الماكول نيز نامند
* ماهيت ان
كلى است بسيار سفيد خوشبو و خوشطعم با اندك شورى و ضرر خوردن آن كمتر از خاكهاى ديكر است و لهذا كسانى كه عادت به خوردن خاك دارند از ان مىخورند و بعضى بريان كرده بخور داده بعضى خام و بعد بريان كردن شورى آن اندك كم مىكردد و در بغداد اطفال بان بر الواح مىنويسند و بعضى مردم آن را بريان نموده با كلاب شسته صاف و خالص آن را اقراص ساخته خشك نموده تناول مىنمايند و بعضي قدرى مشك و يا عنبر و يا كافور نيز اضافه مىكنند
* طبيعت ان
سرد و خشك و بعضى بسبب ملوحت آن اندك كرم دانستهاند
* افعال و خواص آن
تنقل خالص و با مصول مطيب آن بنحو مذكور جهت خوشبوئى نكهت و تقويت معده و تسكين غثيان و قئ و منع سيلان لعاب و آب از دهان وقت خواب و رفع جوع كلبي و هيضهء مهلكه با قئ و اسهال و منع نزلات مفيد خصوصا كه تربيت و پرورش باشنه و سعد و اذخر و قاقله و كبابه و امثال اينها بكلاب تر كرده باشند مقدار شربت آن از يك مثقال تا سه مثقال و در رفع هيضه دو اوقيهء آن با آب سيب ميخوش و يا با رب آن و با آب طبيخ سعد و با آب سرد و اكثار آن مفسد مزاج و مولد سدد و حصاة و مضر معتادين بسدهء كبد و ماساريقا و ضعف كبد و مسالك ضيقه و سنك كرده و مثانه و ليكن بمضرات اطيان ديكر نيست مصلح آن انيسون و تخم كرفس است *
* طين داغستاني *
بفتح دال مهمله و الف و كسر غين معجمه و سكون سين مهمله و فتح تاء مثناة فوقانيه و الف و كسر نون و ياء نسبت
* ماهيت ان
خاكى است كه از داغستان و قريب بدربند بلدهء شيروان آذربيجان آورند و الوان مىباشد بهترين آن خاكى است كاهى رنك خوشبو كه از داغستان قريب بنواح شيروان آورند و كاهى آن را مانند اطيان ديكر مىشويند و اقراص مىسازند و اين هنكام سفيد رنك املس نرم سبك خالص از رمل و سنكريزه چسپنده زود در آب كدازنده مىباشد و بعضى از ان كبودرنك و اين در خوبى بعد از انست
* طبيعت ان
سرد و خشك
* افعال و خواص آن
مفرح قوى و رافع خفقان و غشي و سميت اخلاط و تپ وبائي حادث از اخلاط فاسده و در سائر افعال قويتر و بهتر از طين مختوم و اكثر معتادين بكل بسبب كمى مضرت اين را مىخورند خصوصا زنان عراق و عرب و ليكن مسدد و مفسد لون است مصلح آن شستن و مشوى نمودن آنست
* طين الدقوقي *
بفتح دال مهمله و ضم قاف و سكون واو و كسر قاف و ياء نسبت
* ماهيت ان
خاكى است كه از ناحيهء دفوقي بلدهء حلب آورند كبود رنك با يبوست قوى و بعضى از ان سفيدرنك سبك املس خالص از رمل و سنكريزه و زود كدازد در آب و اين بهترين آنست
* طبيعت ان
سرد و خشك و با قوت قابضه و اندك حرارتى
* افعال و خواص آن
مجفف و قابض و حابس اسهال و ناشف رطوبات معده و اورام مركبه و حاره و زائل كنندهء اوساخ بدن و موى شربا و طلاء و غسولا و زنان معتاد به خوردن اطيان بيشتر اين را مىخورند بجاى طين خراساني و ليكن مسدد و مفسد رنك است