* ظفر القط *
بفتح قاف و طاء مهمله اسم مغربى نبات فلوماين است
* ماهيت ان
دو صنف است يكى برى و ديكرى نهرى و اين را شجرهء ابي مالك نامند و مذكور شد و جالينوس اين دوا را ذكر نكرده و برى آن نباتى ساق آن مربع شبيه بساق باقلا و برك آن شبيه ببرك لسان الحمل و بر ساق آن غلافهاى سر كج و متصل بعضى ببعضي و كل آن شبيه بكل سوسن كبود برى كه بيخ آن را ايرسا نامند و آميخته به آن غلافها و بهترين آن جبلي آنست
* طبيعت ان
در دوم سرد و خشك
* افعال و خواص آن
قابض و عصارهء تازه تمامي آن قاطع رعاف و نفث الدم صدر و اسهال و نزف الدم رحم و بواسير ضمادا و شربا و ذرور او برك آن جهت التيام جراحات مؤثر مضر سفل مصلح آن صمغ عربى مقدار شربت آن يك مثقال بدل آن اقاقيا است
* ظفر قطورا *
بفتح قاف و طاء مهمله و سكون واو و فتح راء مهمله و الف لغت سرياني است
* ماهيت ان
كياهي است برى و بستاني و بستاني آن را شاخهاى باريك شبيه به موى منبسط بر روى زمين منبت آن زمينهاى خشك رملي جبلي و در سواحل بيشتر و برى آن را شاخهاى باريك خشبي و پوست آن نازك و رنك ساق آن سرخ و مقدار يك شبر و نيم آن از زمين برآمده و باقي در زمين فرورفته و پوست آن آنچه بيرون است سياه رنك و آنچه در زمين است سرخ و از بيخ آن شاخهاى متفرق رسته و بر آنها بركهاى باريك شبيه ببرك شيح از هم دور و كل آن شبيه بكل اناغالس و مائل بسرخي و ثمر آن شبيه بثمر هيوفاريقون و نبات آن در كرما و سرما مىماند و بر طرف نمىشود و مستعمل پوست بيخ آنست
* طبيعت ان
سرد و خشك در سوم
* افعال و خواص ان
چون آن را خشك نموده بكوبند و بپيزند و با عسل معجون سازند و بنوشند جهت قرحهء امعا و سحج آن و قطع نزف الدم هر عضو كه باشد و ضماد و ذرور آن نيز جهت حبس خون از هر عضو كه باشد نافع است
* * فصل الظاء مع اللام * *
* ظلف *
بكسر ظا و سكون لام و فا لغت عربى است بفارسي زنكله و كفشك و مشهور بسم است كه اصل آن سنب بوده و سم شده و برومي اكيدون و بهندى كهر و جمع آن اظلاف آمده و متداول نزد اهل فرس آنست كه سم بمعني حافر است نه ظلف و بعضى سم شكافته را نامند و صاحب اختيارات بديعى كفته ظلف را به فارسى به شك كويند
* ماهيت ان
معروف است و آن جسمي است صلب غضروفي كه بر كف دست و پاى حيوانات روئيده و شكافته مىباشد
* طبيعت ان
سرد و خشك
* افعال و خواص ان
ظلف هر حيواني در طى ذكر آن مذكور شده و مىشود و سوختهء مجموع آن مسهل ماء اصفر و ضماد آن با شراب جهت كزيدن هوام و با عسل جهت نقرس و مفاصل نافع و طلاء سوختهء سم بز با سركه جهت داء الثعلب مؤثر
* فصل الظاء مع الياء المثناة التحتانية *
* ظيان *
بفتح ظا و ياء مشدده و الف و نون بفارسي ياسمين برى است و ياس سفيد عبارت از انست و بلغت اندلس بريد فوقه بمعني عشبة النار و ببربرى ابرير و بهندى جوهي و جاهى و جنكلي چنبيلي نامند و منبت آن بيابانها و بالاى تلها و با عليق باشد و بران پيچد و از ان جدا نباشد و كويند بوى آن رعاف آورد و قسم مغربي آن را عشبهء مغربيه نامند و در حرف العين ان شاء اللّه تعالى مذكور خواهد شد
* ماهيت ان
نباتى است شبيه بلبلاب و از ان صلبتر و شاخهاى آن درهم پيچيده و كل آن بسيار خوشبو و قسمي خاردار شبيه بخار كل سرخ و كل آن از كل ياسمين بستاني كه كل چنبيلي نامند بسيار كوچك تر و بيخ آن سياه و باريك و پرشعبه و قوت بيخ آن تا بيست سال باقي مىماند و فعل آن مانند خربق اسود است و لهذا بعضى كمان كردهاند كه همان است و بعضى ظيان را باوصاف ديكر ذكر كردهاند اصح اقوال آنست كه ذكر يافت