جهت نهش افعى و كلب كلب و با سركه و روغن كل سرخ جهت تحليل ورم حار و چون خاك حر را با آب شيرين سرشته خشك نمايند و در آبهاى كدر و شور حل كنند و بكذارند تا تهنشين كردد خالص و شيرين و اصلاح فساد آنها نمايد و چون با آب تلخ و شور ممزوج نموده عرق كشند عرق آن شيرين برايد و خاكى كه مدتى آفتاب بران تابيده باشد طلاى آن جهت استسقا و تقويت اعضاى مسترخيه رهله و با سركه جهت كزيدن هوام بيعديل و غسل سربدان منقي اوساخ آن و مقوى موى و درازكنندهء آن و خاكى كه آتش بسيار ديده باشد مانند خاك اجاغ بسيار مجفف و منقي بشره و جالي بهق و رافع خشونت بدن و حكه و با سركه جهت كزيدن زنبور و با قيروطي جهت خنازير و تحليل صلابات و طلاى خاك تنور با نمك و سركه جهت رفع كچلي سر اطفال مجرب و خاكي كه در نمك مدتى مانده باشد و خاك ظرف كلي كه در ان نمك مىكذارند جهت تحليل اورام بارده و انفجار دماميل و بثور نافع و با بول بز و يا شتر و يا كاو محلل استسقا و ضماد كاهكل يا سركه جهت كزيدن عقرب و هوام و تحليل اورام حاره و چون كلاب بر ان بپاشند و ببويند مقوى دل و دماغ و رافع خفقان و غشى و التهاب و عرق كاهكل كه با كلاب و عرق كاوزبان و امثال آن بكشند جهت تقويت قلب و رفع خفقان و ضعف معدهء حار بسيار مفيد و طلا و ضماد خاك رود نيل كه هنكام زيادتي آن و بعد كمي آب خشك شده باشد مقوى اعضا و محلل اورام مزمنه و رافع استرخا و لاغرى حادث از كثرت نفث الدم و در احاديث منع بسيار از خوردن طين وارد است مانند اين حديث كه قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله لا تاكلوا الطين فان فيه ثلثة خصال تورث الداء و تعظم البطن و تصفر اللون و قال صلى اللّه عليه و آله ايضا اكل الطين حرام على كل مسلم و قال ايضا من اكل الطين فكانما اعان على قتل نفسه و مضر اصحاب حصاة و ديدان و ضعف احشا است
* طين الابيض
* ماهيت ان
خاك است سفيد رنك با غرويت و نرم اندك چرب با چسپندكي كمى كه در بعض اراضى خصوص جاها كه طين حر باشد خصوصا در زمين كوفه و حجاز بهم مىرسد و آن ركهاى خاك خالص لزج چسپنده است شبيه بطين خراساني
* طبيعت ان
سرد و خشك
* افعال و خواص ان
جالي چرك موى سر چون سر را بدان بشويند و جهت قروح مزمنه و دماميل و تحليل اورام حاره و تسكين آنها ذرور او طلاء نافع و در سائر خواص مانند طين خراساني است
* طين الاحمر *
طين مغره است كه به فارسى كل سرخ يزدى و بهندى كيرو نامند و كاهى آن را طين فارسى نيز نامند
* طبيعت و افعال و خواص ان
در مغره در حرف الميم مع الغين مذكور خواهد شد ان شاء اللّه تعالى
* طين الاخضر *
بفتح همزه و سكون خا و فتح ضاد معجمتين و راء مهمله
* ماهيت ان
خاكي است سبز رنك چرب با لزوجت و چسپندكي كه آزادكان كه از توابع شيراز است مىآورند و در بعضى از قطعهاى آن رنكهاى زرد و سرخ و سفيد مىباشد و بهترين آن سبز يكرنك خالص آنست
* طبيعت ان
سرد و خشك
* افعال و خواص ان
زنان ايران او را بريان نموده دود داده مىخورند و مىكويند جهت طپش قلب نافع و شستن سر و بدن بدان مسكن حرارت و نرم كنندهء جلد و مو و رافع چرك و شپش و پاشيدن سودهء آن بر فرش و غيره كه بران روغن ريخته باشند ناشف آنست
* طين الارمنى *
بفتح اول و سكون راء مهمله و فتح ميم و كسر نون و ياء مثناة تحتانيه نسبت بسريانى حمادرمنايا و بيونانى بيلاطرنيون و برومي فلاارميانا نامند
* ماهيت ان
كلي است سرخ تيره جكرى رنك با نرمي و اندك چربي و غرويت كه به زبان بچسپد و خوشبو و در طعم شبيه به خاك باشد و از ايروان و ارمنيه آورند و كاه بر حجر ارمني نيز بمجاز