* شحم *
بفتح شين و سكون حاء مهمله و ميم بفارسي پيه نامند
* ماهيت ان
عضويست از اعضاى مفرده كه بر بعض اعضا مانند كرده و معده و امعا متولد و منعقد مىكردد براى محافظت آن و آن صلبتر از سمين و مادهء آن و سمين هر دو رقيق دم بارد مائى و فاعل انعقاد آن هر دو برودت است و لهذا كرمي آن هر دو را مىكدازد و ليكن برودت و كثافت و انعقاد بر شحم غالبتر از سمين است و دهنيت و مائيت بر سمين و بهترين آن تازه برآورده از حوالى كرده است و اجود طرق استعمال آن آنست كه از اغشيه آن را پاك نموده در ظرف مسى و يا آهنى بآفتاب كذارند و هر قدر كه از ان كداخته كردد در ظرف سفالى بردارند و اكر نمك سود نمايند جهت محافظت بعضى امراض بد نيست و از براى بعضى امراض زبون و نيز طرق تصفيه و حفظ آن در مقدمه مذكور شد
* طبيعت ان
بدانكه شحم حيوان نر كرمتر از حيوان ماده و وحشي كرمتر از اهلى و همچنين شكارى از غير شكارى و خصى بين بين قريب بمادهء آن و ابرد و ارطب از لحم است و تازهء آن كرمتر و كهنهء آن كرم و خشك و كفتهاند هرچند كهنهتر مىشود كرمي و خشكي و لطافت آن زياده مىكردد و بحسب هر حيوانى طبيعت آن مختلف مىباشد و شحم هريك از حيوانات در رسم خود مذكور شد و مىشود ان شاء اللّه تعالى و از مطلق آن مراد پيه بز است و خشكتر و سبك هضمتر و سريع الانحدارتر و بطى الفسادتر از اليه است كه دنبه باشد و ارطب شحوم شحم خنزير است و فعل آن قريب بزيت پس شحم بط و شحم بز غليظتر از شحم خنزير و بط و شحم مرغ خانكي و خروس بين آن هر دواند و شحم كاو نر كرمتر از شحم كوسفند و شحم بز ماده كرمتر از بز نر و شحم شير كرمتر از همه و قوت تحليل و حدت آن زياده و لهذا در ابتداى اورام استعمال آن جائز نيست و در انتهاى اورام صلبه و مزمنه نافع
* افعال و خواص آن
بهترين شحوم شحم خوك است در نضج و تليين اورام حاره و قرحهء امعا و تسكين اوجاع و غوص در اعماق بدن پس شحم بط نيز سريع الغوص است با لزوجت پس پيه كردهء بز ماده جهت قرحهء امعا و لذع معاى مستقيم و لهذا مسكن اوجاع و جالب نوم است و پيه خرس جهت داء الثعلب و پيه مرغابى جهت خشونت زبان و ورم رحم و امعا و چون با برنج پخته شود جهت قرحهء مثانه و اكتحال پيه ماهي نهرى كه از حرارت شمس كداخته باشند با عسل جهت تقويت باصره و بحرى آن را انفع كفتهاند و پيه افعى جهت نزول ماء در چشم مجرب و پيه كركس و جوارح طيور وحشى جهت اوجاع مفاصل و پيه شير جهت تقويت باه نافع و ضماد يكدرهم از موم و زفت و شحم كاو نر با شحم بچهء كاو و يا شحم بز نر يا شحم بز ماده و يا شحم خنزير جهت نضج و تفتيح اورام و دماميل و بهترين دوائى است و شحم خنزير جهت اطفال و زنان و كسانى كه كوشت بدن ايشان نرم باشد بهتر و شحم ثور از براى مفلوجين و حصادين و جميع اعضاى يابسهء صلبه جهت زيادتي تحليل آن انفع و كفتهاند كه چون از عضوى موى آن را بكنند و پيه افعى را بجاى آن بمالند ديكر در ان عضو مو نرويد و اصلي ندارد و شحم اوزو شحم دجاج نمك سود جهت تحليل اورام رحم نافع و شحم فيل و ايل را چون لطوخ نمايند جهت طرد هوام نافع و شحم تيس هندى كه بهندى پير و بمازندراني زيل نامند از انفع ادويه است براى فالج و خوردن شحم مغثي و مرخي معده مصلح آن در محرورين سكنجبين و آب ليمون و امثال آن و در مبرودين زنجبيل و نمك و مانند آن بدل آن در جميع افعال روغن زيتون و از ان بهتر است
* فصل الشين مع الراء المهملة *
* شراب مروق *
بضم ميم و فتح را و واو مشدده و قاف
* ماهيت ان
خمرى است كه نان ميده و بكسمات در ان خيسانيده بعد از شش ساعت صاف نمايند و بخورند كثير الغذا و موافق ناقهين است