و راء مهمله نامند
* ماهيت ان
يكى از اجساد معدنيهء معروفه است و از تركيب آن با مس كه ثلث وزن شبة و دو ثلث مس و يا ربع وزن شبه و سه ربع مس باشد جسدى زرد رنك شبيه به طلا مىسازند كه به فارسى آن را برنج و بهندى پيتل نامند و بعضى شبه را اسم اصطلاحى آن برنج مصنوع دانستهاند و شبه ما بين اسرب و قلعي است و صلبتر و دير كدازتر از هر دو رنك آن مائل بكبودى و رنك آن كمتر از فلزات ديكر و اوانى مصنوع از ان جوهردار و نكاهداشتن آب در ان سرد و كلاب و و اكثر عرقها در ان خوب مىماند و دير فاسد مىكردد بخلاف اواني اجساد ديكر و اواني خالص آن شكننده مىباشد
* طبيعت ان
كرم و خشك در دوم
* افعال و خواص ان
اكل و شرب در اواني آن مقوى دل و معده و رافع خفقان و طلاى محكوك آن با آب رازيانه و يا كاسني و يا عنب الثعلب محلل اورام و اكتحال سوختهء آن جهت رفع بياض عين و سلاق و جرب و تقويت آن و در اطليه جهت كلف و تحليل اورام و رفع آثار مفيد مضر طحال مصلح آن عسل مقدار شربت آن تا يك دانك و كفتهاند كه چون موى را بمنقاش آن بكنند دير برآيد و كفتهاند مداومت آشاميدن آب در ظرف مصنوع از ان حابس طبع و مورث قولنج و زردى رنك است و نيز شبه اسم درختى است معرب از شاباهى سرياني و بيوناني فاليورس نامند بزرك و به قدر سه ذرع بلند مىشود و در ريكستانها و اراضي خاليه بهم مىرسد و شاخهاى آن باريك صلب با خارهاى كوچك و برك هاى آن شبيه ببرك آس سبز مائل با اندك زردى و كل آن اندك سرخ رنك و ثمر آن مانند شاهدانه كه چون بفشارند از ان رطوبتي لزج بسيار برآيد
* طبيعت ان
در آخر اول كرم و در دوم خشك و برعكس نيز كفتهاند
* افعال و خواص ان
تخم آن از اكبر و اعظم ادويه نافع از براى نهش افاعي و حيوانات سمي و مغرى سينه و همچنين برك و بيخ آن و طبيخ آن حابس بطن و محلل اورام بلغميه است در ابتدا
* شبيبي *
بفتح شين و كسر دو باء موحده و سكون دو ياء مثناة تحتانيه در ميان و آخر بيخ شوكران است و آن را عامه بيخ نفت نامند جهت آنكه در كوه نفت بسيار بهم مىرسد و شبيه بلفاح است در تخدير و اكثر افعال
* فصل الشين مع الثاء المثلثة *
* شث *
بفتح شين و ثاء مثلثه در ماهيت آن اختلاف است يوسف بغدادى برك سرو دانسته كه از ان دباغت جلود مىنمايند و كفتهاند كه كياهي است تلخ خوشبو كه بان پوست را دباغت مىكنند و انطاكى و حكيم مير محمد مؤمن در تحفه نوشتهاند كه نباتي است بيساق و كل و منحصر در اوراق متراكم تو بر تو با رطوبت بسيار كريه الرائحه زرد رنك و در كوهستانها و سنكلاخها بهم مىرسد و دباغان دباغت پوستبان مىكنند
* طبيعت ان
در دوم سرد و خشك
* افعال و خواص آن
آشاميدن آب آن حابس قئ و مقوى معده و قاطع نزف الدم همه اعضا و جهت اسهال سريع الاثر و در امراض چشم قائم مقام ماميثا مضر مثانه مصلح آن عناب مقدار شربت آن يك درم بدل آن سماق است و چون پوست حيوانات را بدان دباغت نمايند خوشبو كردد
* فصل الشين مع الجيم *
* شجرهء ابى مالك *
بفتح همزه و كسر باء موحده و ياء مثناة تحتانيه و فتح ميم و الف و كسر لام و كاف بيوناني فلوماين نامند
* ماهيت ان
نباتي است دو نوع مىباشد برى و بحرى و نبات آن منحصر بيك ساق مربع سبز رنك و بعضي مائل بسرخي و بنفشى و بران كرهها از هم دور و بر هر كرهي دو برك بزرك به قدر كف دستي در مقابل يكديكر و مشرف دندانهدار مانند اره و پائين بركها سفيد كه كويا برك كوچكي است و كثير الشعبه و شاخهاى آن مجوف و كل آن ريزه و بنفش و ثقيل