قسوة الكلاب نامند و بعضى جمسفرم برى و صاحب جامع و نواب مرحوم برنوف دانستهاند و نيز كفتهاند كه شجر ابراهيم كوچك است و نيز از قول غافقي نقل كرده كه نوعى از قيصوم است و از قول صاحب حاوى كه حب شبرم برى است و صاحب اختيارات بديعي كفته كه اينها همه خلاف است و محقق آنست كه بنفسج الكلاب است كه بشيرازى آن رانس سك كويند
* طبيعت ان
كرم و خشك است در دوم
* افعال و خواص ان
جهت صرع و آب رفتن از دهان خصوصا اطفال و تحليل رياح شكم ايشان و زخمها و قائم مقام مرزنجوش است
* شاض *
بفتح شين و الف و ضاد معجمه به زبان هندى ارهروتور نيز نامند
* ماهيت ان
حبي است از حبوب ماكولهء معروفهء مشهوره كه در اكثر بلاد خصوص مازندران و هند و بنكاله و دكهن بهم مىرسد به قدر نخود كوچكي و مدور اندك پهن و بر سر آن مانند دانهء باقلا نشاني و در دكهن و بندر سورت و كجرات و عظيمآباد خوب و باليده مىشود
* طبيعت ان
سرد و خشك در دوم كفتهاند و شايد كرم و خشك باشد
* افعال و خواص آن
نفاخ و بطي الهضم و قليل الغذا و قابض و مبخر و جهت اسهال صفراوى و ذرب و فساد بلغم و خون و دفع زهر نافع دانستهاند
* * فصل الشين المعجمة مع الباء الموحدة * *
* شب *
بكسر شين و فتح نيز آمده و باء موحدهء مشدده بفارسي ذمه و زاك سفيد و بهندى پهتكرى بكسر باء فارسى و خفاى ها و سكون تاء چهار نقطهء مثناة فوقانيه و كسر كاف و راء مهمله و يا نامند
* ماهيت ان
مائيتي است كه مجتمع و منعقد مىكردد و از اجزاى عفنهء ارضيه بسبب برودت انعقاد غير مستحكم يافته از جملهء معادن اربعه غير كاملة الصورت است كه عبارت از زاجات و املاح و نوشادر و شبوب باشند و آن چيزى است شبيه بزاج و باندك ترشى بخلاف زاج كه ترشي آن زياده است و در اكثر افعال مانند زاج است و معادن آن يمن و مصر و بلاد ارمنيه و كرجستان و اكثر بلاد است و اصناف آن را هفده بيان نمودهاند و آنچه موجود و مستعمل است اين چهار صنف است يكى سفيد شفاف مائل بزردى و يا بيزردى و اين را يماني نامند و اين ابي است كه از معدن آنكه بلاد يمن است مىچكد و منجمد مىكردد و اين بهترين اصناف است و صنف دوم سفيد شفاف كه در ان مطلق زردى نيست و اين را زاج بلورى نامند و قطعهاى اين مربع و مكعب و مشقق مىباشد و صنف سوم مائل باستداره و اين را زاج مدحرج نامند و صنف چهارم ملمس آن نرم و زودشكن و با زهومت رائحه و اين را زاج زفر نامند و سه صنف ديكر است كه همه غير مستعمل يكى زرد مستطيل و دوم سرخ رنك غير مضبوط الشكل و سوم سبز شبيه بزاج و شور مزه و دو صنف ديكر است كه با سميت است و غير مستعمل يكى ازرق شفاف و دوم سياه مائل بتيركي
* طبيعت مجموع آن
در دوم كرم و در سوم خشك و در سوم كرم نيز كفتهاند و بعضى سرد دانسته و اصلي ندارد
* افعال و خواص آن
مجفف قوى و قاطع نزف الدم زخمها و زائل كنندهء كوشت زائد و التيام دهندهء قروح و رافع چرك و زنك معادن و در صاف كردن آب و شراب سريع الاثر و شرب آن مانع قئ و غثيان و مقوى ماسكه و سعوط آن قاطع رعاف و قطور آب محلول آن جهت بياض عين و غشاوهء رقيقين با تكرار عمل نافع و قطور مطبوخ آن در زيت جهت رفع كرى و نشف رطوبات و وجع آن و وجع انثيين مفيد و اكتحال مكلس مسحوق با مرواريد و شكر و پوست تخممرغ و سركين حردون اجزا متساوى جهت قلع بياض عين مجرب و با مازو و سماق جهت دمعه و قمل و حمرهء مزمنه و اورام و سطبرى پلك چشم و قلع بثور لبنيه و سنون آن با فوفل جهت درد دندان و تقويت لثه و استحكام دندان متحرك و بدستور امساك آن بر دندان متحرك و با