* شاطل *
بفتح شين و الف و كسر طاء مهملهء مشاله و لام در آخر و شاتل بتاء مثناة فوقانيه نيز آمده بفارسي روشنك نامند
* ماهيت ان
دوائى است هندى شبيه بقطر خشك و به قدر باقلائى و بزركتر و كوچكتر از ان نيز و با تلخى و پوست آن بسيار چيندار ما بين سياهي و سرخى و املس و آنچه بعضى كفتهاند كه عروقى است خشن پركره مانند باقلا اصلى ندارد و كويند كه از تركستان نيز آورند و صاحب اختيارات بديعى نوشته كه در قريه كره كه از جامهء شيراز است نيز مىباشد
* طبيعت ان
كرم و خشك در سوم
* افعال و خواص ان
مسهل قوى اخلاط غليظهء متشبث در مفاصل و اعصاب و كيموسات محترقه و جهت فالج و لقوه و رعشه و صرع و امراض باردهء دماغي حادث از رطوبات غليظه نافع و از جملهء اجزاى معجون نجاح است و مقدار شربت آن نيم مثقال با هموزن آن نبات كه با آب كرم بياشامند مورث درد سر مصلح آن فواكه بارده است *
* شارف *
بفتح شين و الف و راء مهمله و فا
* ماهيت ان
كويند اسم هندى است بيخى شبيه بتربد و طعم آن بىحدت و ذى مقراطيس كويد طبيعت آن در اول كرم و خشك
* افعال و خواص ان
مسهل بلغم مائى و جهت امراض بارده نافع و كويند آن را بهندى بدها را بكسر باء موحده و فتح دال مهمله و خفاى ها و الف و فتح راء مهمله و الف نامند طعم آن تلخ و ملين طبع و مقوى باه و دافع سودا و بلغم و خون و جهت اورام اعضا و امراض بارده و سيلان مني مفيد *
* شاهتره *
بفتح شين و الف و كسر ها و فتح تاء مثناة فوقانيه و راء مهمله و ها لغت فارسي است معرب آن شاهترج است و معني آن سلطان البقول و به عربى بقلة الملك و بيونانى قياسوسى بمعنى دخانى و قفتص نيز و بهندى پت پاپره بمعني بقلهء نافعه براى مرهء صفرا و كت پاپره نيز نامند و در طب قديم فلاحان و شام آن را شجرة الدم مىنامند جهت آنكه صاف كنندهء خون است بالخاصيت
* ماهيت ان
كياهى است معروف دو نوع مىباشد يكى را برك ريزه شبيه بكشنيز و اندك خاكسترى رنك و كل آن بنفش ريزه و دوم برك آن از ان عريضتر و سبز و كل آن سفيد و طعم هر دو نوع تلخ با اندك حدت و قبض و هر دو را كزبرة الحمام نامند و برك آن بهتر از سائر اجزاى آن بهترين آن سبز تازه تلخ باندك تيزى و قبض آن است
* طبيعت ان
مركب القوى و در حرارت معتدل و در دوم خشك و كويند در دوم كرم است و شيخ الرئيس در اول سرد كفته
* افعال و خواص ان
مفتح سدهء كبد و طحال و مقوى كبد و معده و مدبغ آن و مسهل اخلاط ثلثه خصوصا سودا و دافع مرهء صفرا و سوداى محترقه به بول و صاف كنندهء خون و مدر بول و منبه اشتها و خشك آن در تقويت معده قويتر و جهت تپهاى كهنه و امراض سوداوى و بلغم شور و تقويت بن دندان آن و با سركه جهت قئ صفراوى و غثيان بلغمي و تنقيهء معده و امعا از فضول محتبسه در ان و همچنين با ماء العسل و آب برك تازهء آن با شكر و يا با تمر هندى جهت تنقيهء معده و امعا و تفتيح سدهء كبد و طحال و تقويت معده و رفع يرقان و جرب و حكه و قوبا و ابريهء حادث از احتراق خون صفراوى عفن و يا بلغم عفن و كسر حدت اخلاط محترقه مريه و سوداويه از سر و بدن و دفع آنها به بول و براز و عرق آن يعنى ماء مقطر شاهتره بقرع و انبيق مانع اسهال جهت مفارقت نمودن جوهر حار لطيف مفتح آن و اكتحال عصارهء آن جهت تقويت باصره و منع ريختن اشك بسيار و با صمغ عربي جهت منع روئيدن شعر منقلب كه كنده باشند و مضمضهء آن جهت جراحت كام و زبان و حرارت آن و تنقيهء لثه و استحكام آن و ضماد خشك آن با حنا كه در حمام استعمال نمايند جهت جرب و حكه مجرب و بدستور چون با آب تازهء آن بسرشند و بمالند و شستن سر و ريش با آب منقوع آن جهت رفع قمل و صئبان كه رشك باشد و ابريه نافع و بدستور شستن با آب مطبوخ آن و ابن ماسويه ضماد تازهء آن را جهت كزيدن زنبور بسيار موثر دانستهاند و صاحب شفاء الاسنام كفته بهترين