* طبيعت آن
كرم و خشك در دوم
* افعال و خواص آن
محلل و مقوى آشاميدن طبيخ بيخ آن جهت تقويت معده و اشتهاى طعام و ادرار فرمودن بول مفيد و مانع ضعف معده و اعضاى باطنيه است
* سيسبان *
بفتح دو سين و سكون ياء مثناة تحتانيه و باء موحدهء مفتوحه و الف و نون لغت عربي است و كويند بهند آن را كل انول نامند
* و در ماهيت ان
اختلافست صاحب منهاج و من تبع له آن را حب الفقد دانستهاند كه بزر فنجنكشت باشد و بعضى كفتهاند كه ثمر اثل است و اصلي ندارد و بعضى نوشته درختى است بقامت دو ذرع تا چهار ذرع بحسب اماكن و غير سبسبان بباء موحده بعد از سين اول است كه ذكر يافت و اين عريض الورق و باريك و بر روى هم پيچيده مىباشد و كل آن زرد و بسيار خوش منظر و در خوشه و ثمر آن به قدر حلبه و رنك آن ما بين زردى و سياهي و در باغات جهت خوش منظرى غرس مىنمايند و اين اقرب بصواب و انول هندى مشابه اين است
* طبيعت ان
مائل بكرمي و در دوم خشك و در دوم كرم و تر نيز كفتهاند
* افعال و خواص ان
مقوى و مدبغ معده و حابس اسهال مزمن و نفث الدم و دافع سپرز و با شير ترياق سموم و ضماد آن محلل طحال و پاشيدن آن مانع تولد كيك و كويند پوشيدن انكشترى آن روز چهارشنبه قبل از طلوع آفتاب در انكشت خنصر بالخاصية مورث جاه و قبول در نظرها مصدع محرور المزاج مصلح آن كشنيز مقدار شربت آن تا دو درم بدل آن باد آورد است و اهل هند ضماد برك برى آن را جهت سرطان مجرب كفتهاند
* سيسبا *
بكسر سين و سكون يا و فتح سين مهمله و باء موحده و الف و سيبيا بكسر سين و سكون يا و كسر باء موحده و فتح ياء مثناة تحتانيه و الف نيز آمده بعربي لسان البحر و بفرنكي شپيه و اهل سواحل مغرب قناطه و بعضى دميا نامند باسم هر ماهي صدفي
* ماهيت ان
نوع ماهي است كه در بحر قلزم و بحيرهء طبريه بسيار بهم مىرسد شبيه بسرطان ظاهر آن صدفي و باطن آن حجرى و در جوف آن رطوبتى سياه مانند مداد كه از ان كتابت توان نمود و اطفال عرب به آن كتابت و مشق مىنمايند و ازين جهت آن را بفارسي ماهي مركب نامند
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
بطى الهضم و ملين بطن خصوص حوصلهء آن و رطوبت آن بسيار كرم و طلاى آن جهت داء الثعلب و بهق و نمش و جرب و خاكستر استخوان محرق آن جالي آثار و جهت امراض پلك چشم و با نمك مكلس جهت بياض چشم حيوانات و سنون آن جهت جلاى دندان و ذرور آن جهت تجفيف زخمها نافع و چون از استخوان آن ميلى سازند و جفني را كه خشونت داشته باشد بدان حك نمايند زائل سازد و حكيم عبد الحميد در حاشيهء تحفه نوشته كه آن ماهي در هر ماهي يك مرتبه تخم مىدهد و بچه برميآورد و زياده از دو سال عمر آن نمىباشد آشاميدن بيضهء آن به جهت اخراج سنك كرده و مثانه بسيار نافع و اكر در چراغى از سياهي آن برافروزند در خانهء ديكر كه در ان چراغ نباشد هركس كه نشسته باشد در اطراف آن خانه كردى مشاهده مىنمايد و نوشته كه از كتاب مصور فرنكي نقل نموده شد *
* سيلان *
بفتح سين و يا و لام و الف و نون
* ماهيت ان
اسم عربي عصارهء خرما است كه بدون طبخ در آفتاب غليظ كردانند و دبس اعم از انست و در دبس نيز مذكور شد
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك و الطف از دبس مطبوخ و غلظت اين از ان كمتر است
* افعال و خواص آن
قريب بتمر است منضج و محلل و مرقق طبيعت و جالي ما فى المعده و امعا از بلاغم و مقوى كبد بارد و باه و منعظ و زياده كنندهء روح كبدى و صالح الغذاء و سريع الاستحاله بصفرا و محرق خون و مفسد لون اكثار خوردن آن مضر محرورين و مسدد بخلاف رطب كه مسدد نيست مصلح آن ميوههاى ترش و چاشنيدار