و بر بالاى آن چيزهاى چرب خوردن و آنچه بر آتش به عمل آورده باشند بطى الهضم و قليل التسديد است
* سيساليوس *
بكسر سين و سكون يا و فتح سين مهملهء ثانيه و الف و كسر لام و فتح ياء مثناة تحتانيه و سكون واو و سين مهمله در آخر لغت يونانى است بفارسي كاشم رومى نامند و بغدادى كفته كه غير كاشم است و غلط كرده كسى كه كاشم دانسته و شيخ الرئيس در مبحث استسقا كفته كه انجدان رومي است و آن را ساساليوس و سيسالي نيز نامند بالجمله از ادويه است كه در ماهيت آن اختلاف است اصح اقوال آنست كه نباتى است و چهار قسم مىباشد يكى شبيه برازيانه و از ان قويتر و قبهء آن شبيه بقبهء شبت و ثمر آن از انجدان كه كوله پر نامند درازتر و تندطعم و بيخ آن زياده بر شبرى و با عطريت و در افعال از سائر اجزاى آن قويتر و دوم برك آن شبيه بلبلاب كبير و از ان درازتر و قبهء آن مثل قبهء شبت و تخم آن سياه شبيه بكندم و بزركتر از ان و تندتر و خوشبوتر از قسم اول و در افعال تخم آن قويتر از سائر اجزا و سوم برك آن شبيه ببرك زيتون و و درشتتر و ساق آن درازتر از قسم اول و قبهء اين بزركتر و ثمر آن عريضتر و بزركتر و فربه و خوشبو و قوت اين از قسم اول قويتر و از دوم ضعيفتر و چهارم نبات آن شبيه بانجدان و ثمر آن سفيدتر از ان و مستدير و درازتر و قريب با آنكه دو طبقه باشد و با عطريت و تندى و چون مقشر كنند از ان تخمى درازتر از رازيانه و مائل بسبزى و در طعم شبيه بترنج ظاهر كردد و مستعمل بيشتر اين قسم است و مقشر آن
* طبيعت همه اقسام آن
كرم و خشك در دوم
* افعال و خواص ان
محلل و ملطف و مسكن دردهاى باطني و مفتح سدد و مقوى معده و مدر بول و حيض و جهت صرع و عسر نفس و تقويت هاضمه و رفع رياح و تقويت باه و تقطير البول و اخراج جنين و درد رحم و اذابهء بلغم منجمد و يك مثقال آن با فلفل و شراب جهت رفع مضرت هواى سرد و مداومت نه قيراط آن با ميفختج تا ده روز جهت درد كرده و لعوق بيخ قسم اخير آن با عسل جهت رفع فضول سينه و سل كهنه و امراض كرده و مثانه نافع مضر محرورين مصلح آن كثيرا و اكثار آن مضر جكر و مصلح آن زرشك مقدار شربت آن يك مثقال بدل آن انجدان است
* سيسنبر *
به دو سين مهمله اول مكسور و دوم مفتوح و در ميان هر دو ياء مثناة تحتانيهء ساكنه و سكون نون و فتح باء موحده و راء مهمله در آخر و سوسنبر بضم سين اول و سكون واو نيز آمده اسم فارسي نمام است و بفارسي نيز سه سنبل و سي سنبل و بلاطيني و سربيلم و بعربي نمام الملك نامند و ديسقوريدوس كفته كه بعضى آن را زفلس كويند و از فلس نمام است و آن را نمام از جهت سطوع رائحه و تندى بوى آن نامند و بغدادى غير نمام دانسته
* ماهيت ان
نباتى است از قبيل ريحان و ما بين نعناع و فودنج برى و بستاني مىباشد برى آن را ذباب نامند و برك آن مانند برك سداب و قويتر از بستاني آن شبيه بنعناع و از ان سفيدتر و خوشبوتر و برك آن عريضتر و كل آن سفيد مائل بسرخي و تخم آن ريزهتر از تخم ريحان و منابت آن اراضى مكشوفهء كثيرة الشمس است
* طبيعت ان
كرم و خشك در سوم و نيز در آخر دوم كرم و در اول آن خشك كفتهاند
* افعال و خواص ان
مفرح و مفتح و مقوى احشا و روح دماغي و قلبي و با قوت ترياقيه و رافع عفونات و مدر بول و حيض و مخرج كرم شكم و جنين مرده و محلل رياح شربا و جلوسا و با شراب جهت تسكين قئ و غثيان و جهت درد سر خصوصا با سركه و روغن كل ضمادا و جهت امراض بلغمى و درد سينه و معده و ورم جكر و سپرز و با عسل جهت كزيدن عقرب و با سكنجبين جهت كزيدن زنبور مجرب شربا و ضمادا و طبيخ آن جهت فواق و مغص و تقطير البول و تفتيت سنك مثانه و درد رحم و رفع قمل و عرق بدبو شربا و ضمادا و با سركه جهت قئ الدم شربا نافع و بدستور تخم آن جهت امراض مذكوره