شاخهاى باريك آويزان مانند خوشه و بر هر شاخ باريكي بركهاى ريزه صنوبرى شكل بسيار مزدوج مقابل يكديكر رسته سه قسم مىباشد بحسب كل زرد و سفيد و سرخ و كل آن بيشتر ريزه سفيد مائل بزردى و بعد از اتمام كل فتيلهاى باريك بلند به مقدار دو شبر برمىآيد كه ثمر آن است و در جوف آنها تخمهاى سفيد سه پهلو و اهل هند كل و فتيله و ثمر آن را در خامى با ماهى بروغن سرشف پخته مىخورند در قلايا و غيرها و از تنهء درخت آن نيز صمغى برمىآيد شبيه بصمغ عربى
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص ان
سريع التاثير و دافع بلغم و علتهاى دهان و محلل اورام و رافع كراني بدن و مقوى قوت باصره و روشنائى آن و مشهى طعام و زياده كنندهء صفرا و كل آن بهتر از برك آن و دافع رياح و سودا و صفرا و مدر بول و غايط و سريع الهضم و آشاميدن عصارهء بيخ تازهء آن با شير كاو جهت رفع حبس البول و تفتيت سنك مثانه و اشتهاى طعام و عصارهء عروق آنكه در زير زمين است مقدار دو مثقال صبح ناشتا جهت ضيق النفس بارد رطب و ربو مجرب كفتهاند اما بايد كه بالاى آن يك دو لقمه نان ميده با روغن بخورند و ضماد بيخ آن جهت تسكين اوجاع بارده و تحليل اورام مفيد و ليكن مقرح جلد است و مخلل ثمر خام آن يعنى جوش داده و پخته در سركه پروردهء آن با خردل لذيذ و مقوى هاضمه است و دافع بلاغم و رطوبات معده و كرم آن و كرم امعا و اهل هند در روغن سرشف مرتب مىنمايند
* فصل السين المهملة مع الياء المثناة التحتانية *
* سينبل *
بكسر سين و سكون ياء مثناة تحتانية و خفاى نون و فتح باء موحده و لام
* ماهيت ان
درختى است هندى بسيار عظيم و چوب آن شبيه به چوب انجير سفيد و سبك و برك آن مانند برك جوز و از ان درازتر و كل آن سرخ تيره و بزرك شبيه بلاله بسيار بزركي و بيخ درخت كوچك آن شبيه بترب و شقاقل بزركي و بسيار نازك و مغز آن سفيد و پوست آن نباتى رنك و ثمر آن مانند جوزهء پنبه و در جوف آن پنبهء بسيار نرمي و درخت آن دو نوع مىباشد خاردار و بيخار و خاردار آن را بهندى كانتي سينبل و سانوركانتى نيز نامند و اين در خواص بهتر از بيخار آنست و بيشتر مستعمل در ادويه بيخ آنست و در وسايد پنبهء آن و در غلاف اسلحه و غير آن چوب آن
* طبيعت ان
كرم و تر و با رطوبت فضليه و بعضي خشك كفتهاند
* افعال و خواص آن
كويند كه چون بيخ درخت بكل نيامدهء آن را برآورند و بكارد چوبى ورق كرده در سايه خشك نمايند و مانند صندل براده نموده با هموزن آن نبات سفيد سفوف نمايند و روزى مقدار يك درم تا دو درم تا چهل روز بخورند و از ترشي و بادى و جماع و لبنيات پرهيز نمايند در تقويت باه و حرارت غريزى و تسمين بدن عجيب النفع و نيز به جهت اسهال صفراوى و دموى و سوزش اعضا و جريان مني و ودى و مذى و دماميل و بثور و جذام و فساد خون و صفرا نافع است و پنبهء آن هركاه در كوش رود كرمي كرداند
* سيو *
بلغت فرنكي نام كياهى است خوشبو
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
جهت تفتيت سنك كرده و مثانه و ادرار بول و حيض شربا و جهت تحليل اورام و صلابات ضمادا نافع است
* سيسارون *
بكسر سين و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح سين و الف و ضم راء مهملتين و سكون واو و نون لغت يونانيست
* ماهيت ان
ديسقوريدوس كفته بيخ نباتي است معروف و آن بيخ را چون جوش دهند خوشطعم باشد و بعضى بيخ سوسن دانستهاند و اين محض توهم است و ابن بيطار كفته كه بعض توهم نمودهاند كه آن قلقاس است و نيست چنين و رازى در حاوى نوشته كه چنين تفسير بخشب شونيز نموده و اين بعيد و اشتباهي است او را بالجمله از ادويهء مجهولة الماهيت است