نامند و سنجد كه غبير او سيب و قرع و حب الرمان و امثال اينها سازند و تبريد مغسول آنها زياده از غير مغسول و دستور غسل آن درينجا و در مقدمه نيز مذكور شد
* افعال و خواص آن
نيز بحسب آنچه از ان سازند مختلف باشد و سويق شعير در تبريد و تجفيف رطوبات معده و تقويت آن و تسكين حرارت و قئ صفراوى و غثيان و اسهال صفراوى خصوص كه با آب انارين بسرشند و يا سفوف سازند و جهت صداع صفراوى و صداعي كه از ارتفاع بخارات محترقهء معده باشد و تپهاى حاره نافع و چون از ان حسوى و يا عصيده سازند با قليلى شيريني و غذاى اطفال از ان نمايند بدن ايشان را فربه كند مضر امزجهء بارده و مشايخ و نفاخ مصلح آن قند و آب سرد و در مبرودين قليلى رازيانه و كمون و يا جوارشات حاره سويق حنطه كرم مائل باعتدال و سريع الهضم و الانحدار و كثير الغذاتر و نفخ آن نيز كمتر از جو و مسكن حرارت و بايد كه با قند و يا شكر بياشامند و سويق ارزبين هر دو است و براى امزجهء متوسطه نافع كه با شيريني بخورند و سويق نخود قريب بسويق كندم و مقوى باه و نفاخ و نيز بايد كه با شيرينى بخورند و سويق نبق كه كنار نامند قريب بجو است و مسكن حرارت و التهاب معده و كبد و حابس اسهال اما كثير النفخ و سويق تفاح قئ و غثيان صفراوى و تشنكي را ساكن كرداند و معده را قوت دهد و شكم بهبندد و سويق غبيرا بدستور و سويق رمان و سويق خرنوب نيز اما قوت قبض اين هر دو غالب و سرد و خشكاند و سويق قرع سرفه و درد سينه را كه از كرمي باشد نافع و طبع را نرم دارد و سرد و تر است و همچنين سويق هر چيز خواه حبوب باشد و خواه اثمار قريب است بدان در منافع و خواص و از اشياى بارده جهت امراض حاده و حميات حارهء حاده خصوص كه از قبل معده باشد و جهت اسهالات براى آنكه اينها خالي از قبض و تغريه و لزوجتى نيستند و جايى كه مطلوب قبض بطن و امساك نباشد بايد كه براى رفع آن بروغن حبة الخضرا و يا كردكان و يا زيت كهنه چرب نمايند و كفتهاند تا ضرورت بسيار داعي نشود اسوقه را استعمال ننمايند خصوص از اشياى قابضهء حابسه كه مسدد خالي از غايله و قولنج نيستند و اصلح همه و موافقتر براى معده عند الضرورت سويق شعير و حنطه است اما شعير جهت آنكه سردتر است براى تسكين التهاب و احداث خشكي بهتر و سويق حنطه براى تبريد و ترطيب جهت آنكه اين در معده مكث مىكند و آن به زودى مىكذرد و مصلح سدهء آن با شكر و شيرينها استعمال نمودن و خوردن جوارشات مسهله است *
* سويقيه *
بفتح سين و كسر واو و سكون ياء مثناة تحتانيه و كسر قاف و فتح ياء مشدده و ها
* ماهيت ان
شربتى است متخذ از ارزكه آن را مىكوبند و مىپيزند و باب طبخ مىنمايند تا غليظ كردد پس در ان آب انار و ماء العسل و شيرهء مويز و شكر رقيق داخل نموده مكرر برهم مىزنند و بدارچيني و قرنفل و بسباسه خوشبو نموده در تابستان دو روز و در زمستان سه روز در آفتاب مىكذارند پس استعمال مىنمايند و كاه از جوز جندم و از نان خشك كوبيده و ذره نيز مىسازند و از ارز با عسل بهتر است
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
قاطع بلغم خام از سينه و شش و مفتح سدهء جكر و سپرز و جهت استسقا و يرقان و طحال و عسر البول و انهضام طعام و تقويت باه نافع مصدع و مبخر و آنچه از ذرة سازند محرق اخلاط و از جو مسكن حرارت و تشنكي و سوزش معده و از كندم مولد قولنج و مصلح آن سكنجبين است
* فصل السين مع الهاء *
* سهجنه *
بفتح سين و خفاى ها و سكون جيم و فتح نون و ها لغت هندى است و آن را سركوه و سيكوه نيز نامند
* ماهيت ان
درخت هندى است كه در بنكاله بافراط عظيم مىشود و از ان شاخها برآمده و زير هر شاخى شاخهاى باريك و بران شاخها نيز