الثعلب جهت ضربان عين و رفع اورام آن و طلاى آن بتنهائي جهت تليين صلابت آن و با زيت جهت جرب اجفان و بر اذن جهت اوجاع و سعوط آن جهت خناق و شقاق دواب و حقنهء آن با آب خاكستر جهت زحير و قرحهء امعا و حمول آن با پيه مرغ جهت قرحهء رحم و تنقيهء آن و بر مقعده رافع شقاق و قاطع بواسير و نزف الدم آن و تدهين كرم كرده و يا ريختن و چكانيدن آن بر موضع كزيدهء هزارپا و عقرب جراره و قملة النسر و اكثر جانوران سمي مفيد و بتجربه رسيده و قطور نيم كرم آن در كوش نيز جهت قتل و اخراج آنچه در كوش رفته باشد و طلاى روغن حامض و روغن كاو كهنه و يا كوسفند كهنه با سورنجان جهت بواسير مجرب و بتنهائي جهت جذام و ماليدن آن شب بر صورت و خوابيدن و هفت شب پىدرپى چنين كردن جهت تنقيهء صورت و نيكوئي و جلا و تصقيل آن و همچنين زبد اين فعل نمايد و طلاى آن مكررا محلل اورام خصوصا اورام زنان و اطفال و بر جراحات باعث رفع خشكريشهء آنها و بر دهن جراحات باعث منع التحام آن و كذاشتن فتيله و يا پنبه را آلوده بدان در دهن جراحت باعث وسعت دهن و تنقيهء غور آن اكر در اندرون آن چرك باشد و چون برك حناى خشك را نرم كوبيدهء پيخته با روغن كهنه سرشته بر جرب كهنه و جذام بمالند زائل كرداند و چون روغن را با آب سرد يكصد و يك مرتبه بشويند و بر جرب كهنه و بواسير و اكثر جروح و قروح بمالند زائل كرداند و شستهء آن تلخ مىكردد و خالي از سميت نيست و خوردن آن غير مجوز و تمريخ و تدهين روغن جوشانيده در شير تازهء دوشيده جهت اوجاع آن بغايت نافع مضر علتهاى باطني و رطوبي و مولد صفرا در محرورين و مطحولين جهت آنكه سريع الاستحاله است بخلط غالب و مرخي معدهء ضعيف و بلغمي مزاج و مضعف هاضمه است مصلح آن در محرور ترشيها و در مبرود جوارشات مقدار شربت آن در تداوى تا دو اوقيه و قوت جاليه و تحليل كهنه زياده از تازهء آن است و فعل آن در ابدان متوسط زياده از ابدان قويهء مستحكمه باشد مانند اطفال و زنان و لهذا جهت اورام بناكوش اطفال نافع است و چون روغن فاسد كردد و خواهند كه اصلاح آن نمايند بايد كه با دوغ ماست جوش دهند تا ماست سوخته كردد اما روغن نسوزد و يا آنكه بر آتش كذارند چون بحوش آيد اندكاندك آرد كندم بران بپاشند تا آرد سوخته كردد و روغن نسوزد پس صاف نموده بخرج آورند نمك در روغن داخل كردن باعث حفظ و عدم سرعت فساد آن است *
* سمندر *
بفتح سين و ميم و سكون نون و فتح دال و راء مهملتين
* ماهيت ان
مهريارس كويد حيوانى است كه از آتش متضرر نمىكردد مانند ماهي كه از آب و به قدر عصفورى است و آتشى رنك مولف كويد شايد اصلى نداشته باشد
* افعال و خواص ان
خوردن زهرهء آن مقدار يك دانك با آب نخود و مطبوخ با شير تازه دوشيده جهت دفع سموم مشروبه و اكتحال دماغ آن با سرمه جهت نزول آب و حفظ بصر و طلاى خون آن مانع ازدياد وضح و مغير رنك آن است *
* سمور *
بفتح اول و ضم ميم و سكون واو و راء مهمله
* ماهيت ان
حيوانى است كه در تركستان بهم مىرسد شبيه بدلق و از ان سياهتر
* طبيعت ان
بسيار كرم و خشك
* افعال و خواص ان
در جميع افعال قويتر از ان و پوشيدن پوستين آن كرمتر از سنجاب و حيوانات ديكر و جهت پيران و مبرود المزاجان مفيد و مسخن سينه و كرده و مقوى باه مرطوبين و ضماد پيه آن مسخن كرده و ذرور موى آن جهت تجفيف قروح نافع و پوستين آن زودتر از پوستين حيوانات ديكر فاسد مىكردد جهت آنكه دباغت آن كمتر است *
* سميرا *
بضم سين و فتح ميم و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح راء مهمله و الف
* ماهيت ان
صاحب تحفه نوشته كه صاحب