و اورام باطنى و بواسير و علل باردهء كرده و با افسنتين و صندل بغايت مشهي و مقوى معده و با آب سرد جهت غثيان و خفقان و نفخ معده و اكتحال آن با آب كشنيز جهت حمرهء چشم و تقويت باصره و رويانيدن مژكان و رسانيدن قوى ادويه بطبقات عين و نشف رطوبات آن و با عفص جهت دمعه مجرب و ضماد آن مقوى فم معده و محلل اورام آن و بر بدن قاطع عرق و باعث خوشبوئى آن و طلاى مطبوخ آن در خمير جهت سياه كردن و درازى موى مؤثر و ذرور آن جهت التيام جراحات و فرزجهء آن جهت نزف الدم رحم و قطع رطوبات آن و جلوس در طبيخ آن جهت درد كرده و ورم رحم و تسكين درد و تنقيهء آن و كشودن حيض و بدستور تكميد بمطبوخ آن مضر كرده مصلح آن كثيرا مقدار شربت آن تا يك مثقال بدل آن اذخر مكى به وزن آن و كويند ساذج هندى و شراب آنكه رطلى را در پانزده رطل آب انكور بجوشانند تا به نصف رسد و سه هفته در آفتاب كذارند در جميع افعال مذكوره اثرش قويتر است و جوارش و شراب و قرص و معجون آن در قرابادين مذكور شد
* سنبل رومي *
آن را سنبل اقليطي نيز نامند و آن ناردين اقليطي است
* ماهيت ان
بيخ و ساقي است كل دارو خوشبو و باصلابت و در شكل شباهتي بسنبل الطيب ندارد بلكه برك آن باريك بلند و سر بركها عريضتر از پائين و از وسط آن بركها ساقي رسته و بر سر آن شاخهاى باريك و بر سر هريك كلى كوچك و بيخ آن بلند منحني كرهدار با ريشهاى باريك بلند و مستعمل بيخ و ساق كل آن است و بهترين آن تازهء خوشبوى صلب آنكه سبك و مجوف نباشد و بيخهاى آن بسيار باشد
* طبيعت آن
كرمتر از سنبل الطيب و قبض آن كمتر
* افعال و خواص آن
ضعيفتر از سنبل و با افسنتين با ترياقيت و محلل نفخ معده و ورم سپرز و جكر و رافع درد كرده و مثانه و مدر بول و در مراهم حاره داخل مىشود و شراب آن كه نيم من آن را در سي رطل آب انكور اندازند و بعد از دو ماه صاف نمايند و روزى بيست مثقال آن را با شصت مثقال آب بنوشند جهت جميع امراض باردهء معده و جكر و كرده و يرقان و عسر البول و فساد رنك رخسار مفيد و بعضى از سنبل اقليطي سه اوقيه و ازوج دو جزو در هفتاد رطل عصير عنب بدستور خيسانيده صاف كرده استعمال مىنمايند *
* سنبل جبلى *
بفارسي ريشه و الا نامند
* در ماهيت ان
اختلاف است انطاكي مردانسته و بغدادى غير آن و كفته برك نبات آن شبيه بقرصعنه و شاخهاى آن مانند شاخ آن و از ان كوچكتر و بىخار و بىساق و بيخ آن زياده بر دو عدد و دراز و بيرون آن مائل بسياهى و اندرون آن سفيد و خوشبو و بىثمر و بىكل و اين را بمجاز سنبل نامند و الا مشابهتى بدان ندارد و آنچه از كتاب مصور فرنكي معلوم كرديده و ديده شده آن است كه نبات آن دو شاخ دارد و بر سر هر شاخى چترى و قريب بچتران در هر شاخى سه چهار شاخ باريك و بران بركهاى باريك كوچك و در پائين شاخهاى بلند آن نيز برك هاى كوچك و بزرك و برك آن فىالجمله شبيه ببرك لسان الحمل و از ان كوچكتر و بيخ آن شبيه بپيازى و دو عدد بهم پيوسته يكى بزرك و يكى كوچك با ريشهاى قوى و ضعيف
* طبيعت ان
قريب بسنبل الطيب
* افعال و خواص آن
مقوى اعضا خصوصا معده و جكر و مقوى قوت ماسكه و محلل رياح و نفخ و رافع استسقا و قئ بلغمي و شراب آن در منافع مانند شراب سنبل الطيب است كه سه رطل آن را در سي رطل آب انكور اندازند و بدستور مرتب نمايند و يك مثقال آن را بياشامند جهت عسر البول و علل كبد و استسقاى لحمي و تقويت فم معده و احشا و قوت ماسكه و قطع قئ بلغمي و تحليل رياح معده نافع
* سنبل فارسى *
شامل پرسياوشان نيز هست
* ماهيت ان
قسمى از رياحين است كه با نركس مىرويد و در غايت خوشبو و برك و پياز آن ضعيفتر از پياز نركس و كل آن بنفش و بعضى سفيد نيز مىباشد و به شكل ياسمين در هر ساقي چند عدد