* باب دوازدهم در بيان ادويهء كه حرف اول آنها سين مهمله است *
* فصل السين مع الالف *
* ساج *
بفتح سين و الف و جيم بهندى سال و ساكون نيز نامند
* ماهيت ان
درختيست هندى به قدر درخت چنار و سرخرنك و صلب مائل بسياهي و كثير الورق و خشبو و برك آن بزرك و عريض و اندك طولاني و ثمر آن به قدر فوفلى و پستهء و اندك طولاني و در كوهستان مىشود و ثمر آن را جوش داده مىخورند
* طبيعت چوب آن
در دوم سرد و خشك و با اندك حرارت
* افعال و خواص آن
ضماد سائيدهء آن با آب سرد جهت درد سر حار و تحليل اورام حاره و دمويه و صفراويه خصوصا با آب اشياى بارده و خوردن نشارهء آن جهت تسكين تشنكي و التهاب معده و با ماء العسل جهت اخراج صفرا و بلغم و كرم معده قوى الاثر و طلاى محرق آنكه بعد از احراق در آب ماميثا و امثال آن اندازند پس سائيده طلا نمايند جهت ورم اجفان و تقويت باصره و حدقه نافع مقدار شربت آن از يك مثقال تا سه مثقال مضر جكر مصلح آن عناب است و پوست آن قابض و زمخت ضماد آن باعث خشونت جلد بدن و روغن ثمر آن غليظ و خشبو جهت دراز كردن موى و رفع خارش بدن مفيد و كويند چون نافهء مشك را در ان كذارند حافظ بوى آنست و وزن آن را زياده مىسازد *
* ساداوران *
بفتح سين و الف و فتح دال و الف و واو و راء مهمله و الف و نون معرب از سياهداران است يعني سياهي درختان چه دار بلغت فارسي درخت است و الف و نون براى جمع است و بعربي سواد الحكام نامند به جهت آنكه قسمى مداد از ان ترتيب مىدهند و آن را سواد القضاة نيز كويند
* ماهيت ان
چيزى سياه مائل بسرخي و براق شبيه بشيح و با اندك تلخي و در جوف درختان هند و بلاد حوالي آن بهم مىرسد و كويند آنچه از درخت نارجيل بهم مىرسد بهتر است و آنچه تحقيق شده از سمت خطا مىآورند و بهندى كوى خطائي نامند و صاحب منهاج كويد صمغى است و صاحب جامع كويد چيزيست مانند صمغ كه در اندرون بيخ درخت كردكان كه مجوف شده باشد يابند و صاحب اختيارات بديعي كفته چيزيست كه در ميان درخت بطم كهنه يافت مىشود و آن را آب بن نامند و كفته كه صاحب جامع از درخت جوز يعني كردكان تا درخت بطم سهو كرده و بالجمله از ادويهء مجهولة الماهية است و بهترين آن آنست كه چون آن را بشكنند اندرون آن براق و چون در آب كرم زمانى بخيسانند محلول آن برنك اشقر باشد و طعم آن با اندك تلخي بود
* طبيعت ان
در دوم سرد و خشك و با اندك حرارت محلله
* افعال و خواص ان
رادع اورام حاره و با آب بار تنك قاطع نزف الدم همه اعضا است شربا و ضمادا حابس اسهال دموى و التيام دهندهء زخمها و با سركهء شراب جهت ورم قضيب و انثيان و با شراب جهت تحليل اورام بارده و محلول دو مثقال آن در آب برك مورد تازه كه روغن مورد دو سه مثقال داخل كرده بر مو بمالند جهت تقويت بيخ و منع اسقاط آن و با روغن موردجهت منع ريختن موى مؤثر و بغايت مسود آنست و فرزجهء آن با سركه و حقنهء آن بىسركه جهت قطع خون حيض و تقويت رحم و رفع اسهال نافع و مداومت خوردن آن مولد سودا مصلح آن شكر مقدار شربت آن يك مثقال بدل آن دو وزن آن مورد است *
* ساذج *
بفتح سين و الف و ذال معجمه و جيم بهندى پترو تيزپات نيز نامند
* ماهيت ان
برك درخت هنديست باريك طولاني از برك بيد عريضتر و ضخيمتر و خوشبو و اندك تند طعم و زردرنك و اندك خشن و پنج خط طولاني از طول از بيخ برك آن رسته تا بسر برك رسيده يكى از وسط و دو در كنار برك و دو در ما بين كنار و وسط و خطوط باريك در عرض