بكوبند و بران شراب و يا آب بپاشند و بفشارند و بكذارند تا منعقد و خشك كردد جهت سيلان رطوبات و نشف آنها بهتر از سائر ادويه است *
* زيتون الماء *
زيتونى است كه نزديك آبها رويد در جميع افعال ضعيفتر از سائر انواع و بعضى كويند زيتونى كه در آب و نمك پرورده باشند مسمى بزيتون الماء است *
* زيت *
بفتح زاى و سكون ياى مثناة تحتانيه و تاء فوقانيه
* ماهيت ان
روغن زيتون است و از مطلق آن مراد زيت عذب است كه از زيتون رسيده كيرند و مغشوش و غير مغشوش مىباشد و علامت غير مغشوش آن آنست كه اجزاى آن زود بر سطح بدن منتشر كردد و از هم منقطع نكردد بخلاف مغشوش
* طبيعت ان
در دوم كرم و با يبوست و قبض و قول به رطوبت آن بىاصل و مغشوش آنكه در آب كرم ريزند و خوب برهمزنند و بكذارند تا بالاى آن آب آيد و سرد كردد و بردارند كرمي آن كمتر و الطف و بيلذع
* افعال و خواص آن
آشاميدن چهارده مثقال آن با يكرطل آب كرم و يا با ماء الشعير مسهل قوى و جهت درد اعضا و عرق النسا و با شراب و آب كرم جهت رفع قولنج و مغص و اخراج كرم معده و تفتيت حصاة و ادرار بول و عرق و اوجاع مفاصل و عرق النسا و ورك و غيرها و قئ كردن به آن جهت دفع سميت ادويه و حقنه به آن جهت رفع قولنج و رمي و سدى و درد كمر و مفاصل و عرق النسا و تدهين بدان جهت اوجاع بارده و با مرهمها جهت التيام و اصلاح زخمها مفيد مقدار شربت آن تا هفت مثقال و چون يك سال از ساختن آن بكذرد
[ زيت العتيق ]
و بعضى كويند چون شش سال بكذرد آن را زيت العتيق نامند
* طبيعت ان
كرمتر از غير عتيق آنست
* افعال و خواص آن
محلل و ملين طبع و بشره و مصلح ادويه و مضعف قوتهاى آنها و مانع جمود اعضا و رافع ضرر سرما و اكتحال آن مقوى بصر و رافع بياض رقيق و جرب و سلاق و در نزول آب قائم مقام قدح و چون كرم نمايند و بر موضع عقرب كزيده بمالند تسكين الم آن دهد و چون زيت تازه را بجوشانند تا به نصف رسد بدل عتيق مىكردد و آنچه از هفت سال بكذرد بهتر از روغن بلسان يافتهاند و هرچند كهنهتر شود قويتر مىكردد و كويند تا چهار هزار سال قوت آن باقي مىماند و چون زيت را باهم وزن آن آب بجوشانند تا آب بسوزد و همچنين تجديد كنند تا شصت مرتبه پس آن روغن را چندان بجوشانند تا به نصف رسد بمراتب شتى بهتر از روغن بلسان دانستهاند و از اسرار عجيبه شمردهاند
[ زيت الإنفاق ]
و آنچه از زيتون نارسيده كيرند آن را زيت الانفاق نامند و بهترين آن آنست كه بىلذع و حدت باشد
* طبيعت ان
معتدل و با قوت قابضه و كويند در آخر اول سرد و خشك
* افعال و خواص آن
مسمن بدن و مقوى لثه و دندان و اعضا و موافق معده و صاف كنندهء اخلاط و مفتح سدد و قاطع عفونت و مانع ادرار عرق و جهت تفتيت حصاة و ادرار بول نافع و مغسول آن موافق درد اعصاب و مواد حاره و نيكو كردن رنك رخسار و كويند چون بيست و دو درم آن را با مثل آن عسل و ثلث آن كندر و روغن شونيز بالمناصفه در حمام سه روز بياشامند و در ان روز آب سرد نياشامند از جميع دردهاى بارده و خدر و فالج و امثال آنها نجات يابند و پيران چند ساله را باعث هيجان شهوت باه شود و مجرب دانستهاند و دهن زيتون متعفن يعني دهنى كه از زيتون متعفن كيرند مولد خلط فاسد و بسيار مبخر و مولد حكه مصلح آن شربت بنفشه * و دهن زيتون برى را در سائر افعال و خواص قائم مقام روغن كل سرخ دانستهاند و رادع و مبرد و مانع عرق و حافظ سياهي موى و انتشار آن و مقوى دندان متحرك و مانع سيلان رطوبات لهاة و قاطع خون لثه است و جمعى مطلق روغن زيتون را در افعال مذكوره نافع مىدانند و مخصوص بنوعى دون