* زيتون *
بفتح زاى و سكون يا و ضم تاى مثناة فوقانيه و سكون واو و نون
* ماهيت ان
برى و بستاني مىباشد بستاني آن را درخت بزركتر و برك آن آبدارتر و سبزتر از برى و درخت آن بعد از چهل سال ثمر مىدهد و كويند تا هزار سال مىماند و كويند برك زيتون جبلي نيز مانند برك زيتون بستاني است
* طبيعت رسيدهء آن
كرم در اول و با قوت قبض و نارس آن سرد و بغايت خشك و سياه آن كرم و خشك
* افعال و خواص آن
سريع الاستحاله بسودا و صفرا و تازه و ياقوتي رنك آن مرخي معده و مغثي و بهترين آن سبز رسيدهء آنست كه در آب نمك پرورده باشند و با طعام خورده شود نه قبل و نه بعد از ان درين وقت مقوى معده و دابغ آن و مشهي و حابس طبع و مبهي و مورث بيخوابي و لاغرى است مصلح آن مغز كردكان و بادام و روغنها و سركه و كويند مضر شش و مصلح آن عسل و مداومت آن محرق اخلاط مصلح آن شيرينيها است و ضماد آن جهت رفع سبوسهء سر و ضماد نارس آن جهت سوختكي آتش و طلاى دانهء آن با پيه و آرد كندم جهت برص ناخن و بخور سياه رسيدهء آن با دانه جهت ربو و امراض شش نافع و برك آن در دوم كرم و خشك و ضماد آن جهت غرب چشم و اورام حاره و التيام پوست سركه منقطع شده باشد و جمره بجيم و نمله و منع سعي و زياده شدن آن و شرى و نار فارسي و با عسل جهت داخس و با آرد جو بر ما تحت ناف و طلاى آن جهت اسهال و خائيدن آن جهت قلاع دهان و ضماد پختهء آن با آبغوره به حدى كه بقوام عسل رسد جهت دندان كرم خورده و ريزانيدن آن و مضمضه به آب طبيخ آن جهت درد دندان كرم خورده و آشاميدن مطبوخ آن در شراب جهت نقرس و مفاصل و حقنه به آب مطبوخ آن جهت قروح باطني و مقعده و رحم و عصارهء آن بافعال مذكوره مانند برك آنست و حمول آن جهت قطع سيلان رحم و نزف الدم آن و ضماد خام آن جهت برآمدكي حدقه و قطع ريختن مواد به چشم و تاكل پلك آن نافع و داخل شيافات كل اجفان مىنمايند و چون مغز دانهء آن را با پيه و آرد بياميزند و بر برص ناخن كذارند زائل سازد و بيخ درخت آن را چون با قدرى برك آن بجوشانند و بدان مضمضه نمايند جهت تسكين درد سر و نطول آن جهت زكام و تحليل رطوبات و بخار آن جهت اخراج رطوبات دماغي از بيني بغايت مؤثر و تعليق بيخ آن بالخاصيت جهت سم عقرب مجرب و چون شاخهاى باريك و برك تازهء آن را در كوزهء كنند و در كورهء كوزه كرى كذارند تا بسوزد پس از كوزه برآورده شراب بران بپاشند و بار ديكر بسوزانند اما نه به آن حد كه رماد كردد بلكه احراق كمي يابد كويند در جميع افعال قويتر از توتيا است و رماد برى آن با سركه جهت عرق النسا بر بالاى عرقوب از جانب وحشي به قدر چهار انكشت جهت قرحه نمودن موضع آن و رفع آن علت از مجربات كفتهاند و ضماد مدقوق برك شاخ اقسام زيتون را نيز درين امر مجرب دانستهاند و رطوبتى كه از شاخ تازهء آنكه در حين سوختن برميآيد جهت جرب و سبوسهء سر و قروح آن و نطول طبيخ همه اجزاى آن جهت صداع و شقيقه و دوار و پاشيدن آن در خانها جهت كريزانيدن هوام و نكاهداشتن عصاى چوب آن جهت قبول عامه و قضاى حوائج و بركت مؤثر و ضماد و رماد آن با عسل و آب ثمر آن جهت داء الثعلب و داء الحيه و سعفه و جوششها نافع و مضمضه به آب و نمكى كه زيتون در ان خيسانيده باشند جهت استحكام دندان و لثه مفيد و صمغ آن در صورت شبيه بسقمونيا و مائل بسرخي است
* طبيعت ان
در اول كرم و در دوم خشك
* افعال و خواص آن
در تقويت ذهن قويتر از كندر و جهت سعال مزمن و اخراج بلغم و رفع رطوبات جراحات و با مرهمها جهت رويانيدن كوشت مؤثر و صمغ برى آن قويتر و مدر بول و حيض و حمول آن جهت جرب متقرح رحم و سنون آن جهت تسكين درد دندان كرم خورده مفيد و عصارهء برك زيتون كه برك آن را