و آتش چوب آن تا مدتى مىماند و تا چند ماه كفتهاند خصوص كهنهء كوهي و صحرائي آن
* افعال و خواص ان
ضماد آن با سركه جهت بيضه و خوذه و شقيقه و تحليل اورام و كزيدكى جانوران سمى و سك ديوانه و آشاميدن آن مقدار نيم درم جهت قروح و جروح كرده و تفتيت حصاة مفيد و چون بانطرون و سركه بر كوشت زائد كه بر پوست خصيه بهم رسد ضماد نمايند زائل سازد و با زيت و يا پيه كهنه و عسل جهت شدخ عضل و استرخاى مفاصل و تعقد اعصاب نافع مضر رئه مصلح آن كثيرا مقدار شربت آن تا نيم درم و رماد قصب يعنى خاكستر نى بهترين آن نبطى آنست
* طبيعت اين
مانند كرم است مفتح سدد و التيام دهندهء قروح و قلع آثار مضر رئه مصلح آن كثيرا يا قند مقدار شربت آن يك دانك * و رماد بلوط يعنى خاكستر چوب بلوط قابض و حابس نزف الدم جميع اعضا و مسكن اورام و مانع اكله و رافع قرحهء قضيب خصوصا سدهء مراره و قروح مقعده و چون بحرير بپيزند و سه روز هر صبح ناشتا دو درم آن را با شراب سيب بياشامند جهت رفع بلت و رطوبت معده مفيد * و رماد قرع يعني خاكستر كدو و خاكستر پشم مغموص در قطران و زنت جهت قرحهء قضيب و مقعده مجرب است * و رماد ماذريون جالي و معفن و جهت روشنائي چشم مفيد * و رماد عش خطاطيف يعني خاكستر اشيانهء پرستوك بهترين آن آنست كه آشيانه در موضع بسيار هوادار ساخته باشد
* طبيعت ان
سرد و خشك
* افعال و خواص آن
آشاميدن آن جهت رفع دشوارى زادن نافع و كويند مضر شش مصلح آن سكنجبين است دستور احراق آن آنست كه در كوزهء كنند و بكل حكمت بكيرند و در تنور كرم كذارند و بعد از يك ساعت برآورند و سائيده به كار برند * و رماد سرطان و غيره در سرطان مذكور شد و رمادتين باقلا يعني خاكستر كاه باقلا در هنكام ترى ضماد آن و دلوك آن در حمام جهت ازالهء جرب اسود و جدرى نافع
* رمان *
بضم را و فتح ميم و الف و نون بفارسي انار نامند و بهندى نيز
* ماهيت آن
انواع مىباشد برى و بستاني و بهترين آن بستاني شيرين بيدانه است كه املسي نامند لطيفتر از سائر اقسام و بهترين آن رسيدهء بزرك دانه شاداب آنست
* طبيعت ان
مطلق آن بارد رطب و برودت آن از دوم نكذشته و رطوبت آن از اول باقوت قابضه كه مفارقت از جميع اجزاى آن نمىكند تا آنكه آب افشردهء آن نيز همين اثر دارد هرچند قبض آن محسوس نيست و پوست آن بارد يابس شديد القبض دابغ و ترش آن سرد و تر از شيرين آن و خالي از يبسى نيست و انار ترش جارد و خراشندهء امعا است حتى آنكه اكر ناشتا بسيار بخورند سحج امعا بهم رسد و استسقاى بارد را مضر و كل انار شديد القبض بارد است و جميع اجزاى درخت آن شديد القبض و پوست آن شديد القبضتر
* طبيعت شيرين آن
سرد باعتدال و در اول تر و با قوت قابضه
* افعال و خواص ان
قليل الغذا و مولد خلط صالح و نفاخ و لهذا در محرورين باعث نعوظ كردد و جالي و مفتح و ملين بطن و مدر بول و مورث تشنكي و خوردن آن بعد از طعام در محرورين باعث انحدار آن و كفتهاند اين فعل كلي است و جهت تصفيهء روح كبدى و تقويت كبد و استسقاى زقي و سوء القينه و يرقان و سپرز و خفقان و درد سينه و سرفهء حار و تصفيهء صوت و فربه كردن بدن و نفوذ فرمودن غذا و رفع جرب و حكه و نيكوئي رنك رخسار نافع و اكثار آن مفسد غذا و مرخي معده و مضر صاحبان حمى بسبب نفخ و تكثيف آن مسام را و مصلح آن انار ترش و در بارد المزاج زنجبيل پرورده و رب انار شيرين در افعال قويتر از آب آن و مرخي معده و مصلح آن مصطكى است و شراب آن خصوصا منعنع منافع بسيار دارد و چون سر انار شيرين را سوراخ كرده بدفعات به قدرى كه كنجايش داشته باشد با روغن بادام شيرين يا روغن بنفشه در ان ريخته بر روى آتش كذارند تا روغن را جذب كند و به حدى رسد كه ديكر جذب نكند مكيدن آن جهت وجع صدر و سعال مزمن يابس مجرب