باشند جهت رفع اسهال و سحج و تغسيل مقعده به آن جهت قطع خون بواسير و امراض مقعده مفيد و كل انار در افعال مانند كل انار فارسي است و ذرور آن جهت قطع خون بن دندان و التيام جراحات و قلاع و فتق و مضمضه بطبيخ آن جهت استحكام دندان متحرك و قطع آمدن خون از لثه و رفع قلاع و ضماد كل آن با برك كرم تازه بر فم معده جهت رفع قئ مفرط و قطور عصارهء كل آن با كلاب در چشم جهت منع انصباب مواد بدان و تحليل ورم آن و با آب عنب الثعلب و با آب برك لسان الحمل جهت قرحهء احليل و نشف رطوبت و اندمال آن و انصباب مواد بدان و با آب قراح جهت سحج موزه و كفش و ابتداى داخس و با سركه جهت حمره كه باد سرخ است مفيد و با دردى خمر جهت جشاى عارض در چشم به شرط مداومت بران و عصارهء پوست رمان و شحم آن قائم مقام عصارهء كل آنست و بدستور عقيد عصارهء درخت آنكه در اواخر ربيع كرفته باشند و كويند چون هفت عدد غنچهء ناشكفته آن را بنهجى بلع نمايند كه بدست نرسد جهت قطع بروز دماميل و رمد تا يك سال مجرب است و دانهاى زردى كه در اقماع انار مىباشد شبيه بزرورد در جميع افعال مانند كل آنست و چون انار را طبخ نمايند تا مهرا شود و چهار درهم از آن را با آبى كه در ان طبخ يافته است با دو اوقيه آرد خبز حوارى و يا آرد دخن طبخ نمايند تا مانند عصيده كردد پس بران زيت خام و يا روغن كل ريخته بخورند جهت رفع اسهال ربع مايوس العلاج مجرب چون صاحب تپ بعد اندك غذائى آب انار را خواه شيرين باشد و خواه ترش بمكد نافع است او را و ليكن اكر پيش از غذا باشد بهتر است از بعد از ان مكر آنكه لينتى در طبع باشد و يا تهوع و قئ معلوم كردد و چون انار درست را در شراب طبخ نمايند تا پخته كردد پس بسايند و بر كوش بندند جهت ازالهء درد آن مجرب است و آش رمان و افشرج و برود رمانين و جوارش و حقنه و حب و حريره و خوشاب و دواء الرمان و دهن و رمانيه و رب و سفوفات و سكنجبين رماني و سويق و اشربه و طلا و عصاره و لعوق و ماء الرمانين و معجون آن در قرابادين كبير مذكور شدند
* رمان برى *
كه مض نامند بضاد معجمه
* ماهيت ان
حكيم مير محمد مؤمن در تحفه نوشته كه ثمر آن حب القلقل است و حكيم مير عبد الحميد در حاشيهء تحفه نوشته كه در حوالي كوركهه پور از بلاد هند سركار صوبهء اود كثير الوجود است سه چهار برك از زمين برآمده كل مىكند و كل آن شبيه بكل انار و برك آن مانند برك كاسني و اصلا چوب ندارد و ثمر آن شبيه بانار و بزركى انار متوسطى و طعم آن شيرين در زمين مىرسد و خستهء آن بزرك
* افعال و خواص آن
ضماد بيخ آن با مساوى آن صبر سقوطرى و طين ارمني جهت ضربه و سقطه مجرب درد و سه دفع وجع آن را زائل مىكرداند
* رمث *
بكسر را و سكون ميم و ثاى مثلثه
* ماهيت ان
نباتى است از جنس نخود و شبيه بشيح ببلندى قامتى و رنك آن مانند شيح و اغبر نيست و بعد از خشك شدن بسيار زرد مىكردد و از ان چيزها رنك مىتوان نمود و كويند از مجاورت آن رنك شخص مجاور زرد مىكردد
* افعال و خواص آن
دخان آن جهت زكام نافع و باعث كريختن هوام است و قلي كه از سوختهء آن بهم مىرسد كويند بهتر از قلي اشنان است
* رمل *
بفتح را و سكون ميم و لام بفارسي ريك روان و باصفهاني ماسه و بهندى ريت نامند
* ماهيت ان
معروف است بهترين آن ريزهء خالص از خاك است
* طبيعت ان
در سوم خشك و مجفف
* افعال و خواص ان
كرم كردهء آن جهت نشف رطوبات و استسقا بعنوان بستن و دفن در ان كردن مفيد و حمول سائيدهء آن جهت قطع حيض و منع حمل بغايت مؤثر و بالخاصيت آب بدمزهء بدطعم را خوش طعم مىكرداند بالعكس آب خوشمزه را بدمزه