نبطى مراد از ان است
* طبيعت آن
در دوم سرد و خشك و بسيار قابض
* افعال و خواص آن
مقوى معده و قاطع نزف الدم از هر عضو كه باشد و حابس اسهال و جهت يرقان و مغص و منع ادرار حيض و بواسير و مضمضه و سنون آن جهت درد دندان و استحكام آن و پوست و بيخ نبات آن قالع دندان كرم خورده است و محتاج بكندن بآلت نيست و چون با حنا خضاب كنند مقوى موى و باعث درازى و مانع سفيدى آنست و طلاى آن بر بدن جهت رفع اعيا و تقويت اعضا مؤثر و چون بكوبند و در آب بخيسانند و جامهء رنكين را در آب آن تر كنند باعث ثبات رنك آنست و مجرب دانستهاند *
* خروع *
بكسر خا و سكون راء مهمله و فتح واو و سكون عين مهمله بفارسي بيد انجير و به شيرازى كنتو و بتركى كوچك و بهندى آريند نامند
* ماهيت آن
دو نوع مىباشد سفيد و سرخ مائل به بنفشى و دوم قويتر از سفيد برك آن شبيه ببرك انجير و شرفها از ان بلندتر و ساق آن به قدر دو ذرع و از ان بزركتر نيز ديده شده و بيخ آن مانند نى مجوف و ثمر آن خاردار و خوشهدار و مدور و تخم آن به مقدار دانهء قهوه و پوست آن منقط و مغز آن سفيد و پرروغن و منبت آن بلاد معتدله در حرارت و رطوبت
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
محلل و ملين عصب و مسهل قوى خلط بارد و منقى عروق و مقوى اعضا و جهت صداع و فالج و لقوه و رعشه و امراض بارده و ضيق النفس و سرفهء بارد و تحليل قولنج و رياح و تليين صلابات و اوجاع ظهر و مثانه و استسقا خصوصا مغز آنكه قوت اسهال آن زياده است و براى ادرار حيض و اخراج مشيمه نافع و چون ده عدد مغز دانهء آن را سائيده با ماء العسل بياشامند اسهال بلغم و رطوبات مائى نمايد و مرخي و مسقط اشتها است و موجب كرب و غثيان و قئ مصلح آن كثيرا و مصطكى و نعناع مقدار شربت آن از پنج عدد تا ده عدد و مستعمل مقشر آنست و بيست عدد آن مسكر قوى و بادزهر آن ريباس و عصارهء رمان و بدل آن عشر آن دنداست و ضماد آن جهت ثآليل و كلف و تحليل اورام بلغمى و صلابت و تسكين اوجاع اورام و نقرس و مفاصل و با سركه جهت ورم پستان و اواخر حمره كه باد سرخ نامند برك آن ضعيفتر از حب آنست در اسهال و ترياقيت آن زياده و آشاميد عصارهء تازهء آن مكرر و قئ نمودن بدان جهت رفع سم بارد بيش و افيون و امثال اينها و ضماد آن با آرد جو جهت اورام حارهء چشم و ورم زير كلو و سائر اعضاى بعيده و مقئ و مسهل و اشاميدن دو مثقال آن با شير تازهء دوشيده جهت تسكين وجع الفواد بارد و پوست بيخ آن جهت رفع مغص و انفتاح مجارى و سدد نافع و با ماء العسل جهت تحليل بلغم لزج از اعضاى بعيده خصوصا كه تازه ساخته باشند و طلاى آن جهت رفع تشنج و تليين صلابات و درد كوش و انضمام فم رحم و انقلاب آن و جرب متقرح و قروح رطبهء سر و ورم معده و رفع اثار كبودى جلد و با زبد البحر جهت داء الثعلب و با آب كندنا جهت بواسير شربا و ضمادا و چون در ظرف مس كنند و بر آتش كذارند و سر آن را بظرف مس بپوشند تا خوب كرم شود و در هريك مثقال از ان يك حبهء كافور خالص اصلى در عين كرمي سر آن را باز كرده در ان اندازند و باز سر آن را بپوشند تا كداخته كردد و فرود آورند و بكذارند تا سرد شود و همان قسم پوشيده باشد و بعد از طهارت از قضاى حاجت هر مرتبه موضع بواسير را خشك نموده اين روغن را نيمكرم كرده بمالند زائل كرداند و جوشانيدهء آن با سلخ الحيه و خردل و تدهين بدان جهت كزاز و داء الحيه و اقسام قوبا و كلف بيعديل بدل آن روغن ترب است اهل هند بيد انجير را دافع جذام دانستهاند *
* خرموش *
بهندى كهوس نامند
* ماهيت آن
نوعى از موش است بغايت بزرك كه با كربه جنك مىكند و بران غالب مىآيد
* افعال و خواص آن
بخور پوست خشك شدهء آن جهت بواسير مجرب و استنجا بطبيخ آن نيز همين اثر دارد و در