مكرب و موجب مغص است و بسا است كه عمل نمىكند و موجب امراض مىكردد خصوصا صداع و امراض معده و مقعده و انفتاح افواه عروق و جريان خون صالح است از براى مبرودين و بلغمي مزاجان و مرطوبين قوى المزاج غليظ الطبع و مستعملين مياه و اغذيهء غليظه و شير و پنير و امثال اينها كسى كه ارادهء استعمال آن دارد بايد كه به تنهائى نخورد بلكه با مصلح آنكه صمغ عربي و يا كثيرا و يا مقل اليهود و يا نشاسته است هريك مفردا و يا مركبا و با ادويهء مناسبهء ديكر نيز و صمغ عربي مضعف فعل آن و كثيرا معين عمل آنست و بايد كه بسيار نرم بسايند زيرا كه جريش خشن آن مورث مغص و سحج و تقطيع امعا است و اصلاح آن بامور مذكوره است بدل آن حب الخروع است و كويند به وزن آن خردل و چهار دانك وزن آن قثاء الحمار و كويند به وزن آن حرمل است
* فصل الحاء مع الواو *
* حواصل *
بفتح حاء مهمله و واو و الف و كسر صاد مهمله و سكون لام بهندى ككن بهير و بمصركي بضم كاف و سكون يا نامند
* ماهيت ان
از جملهء طيور آبى است اندك عظيم الجثه و منقار آن بلند و پهن و سران به طرف پائين بركشته و از ان پشت خار مىسازند و پايهاى آن مانند پاى مرغابي و پردهدار و دو نوع مىباشد سفيد و سياه خاكسترى رنك و سياه آن بدبوى و پوست آن مستعمل نيست و سفيد آن خوشبو و از پوست آن پوستين مىسازند
* طبيعت ان
در دوم كرم و تر و رطوبت آن زياده از حرارت
* افعال و خواص آن
كوشت آن غليظ ديرهضم و مصلح آن مهرا پختن آن با دارچيني و كرويا و ادويهء حاره تناول نمودن و پوشيدن پوستين آن موافق محرورين و جوانان و صفراوى مزاج را مضر و فرو بردن پيه خام آن جهت مغص و قولنج مفيد و روغن آن محلل و ملين و مقوى اعصاب و جهت اوجاع مفاصل و دردهاى بارد نافع
* حور *
بضم حاء مهمله و سكون واو و راء مهمله و بزاى معجمه نيز آمده است و آن را كروفس و بفارسي توز نامند
* ماهيت آن
از جملهء اشجار قريب بدرخت خرما است برك آن مانند برك بيد و از ان باريكتر و درازتر و پوست آن زرد و كل آن خوشبو و دانهء آن مانند كندم و بلغت اندلس آن را سردوله نامند و نبطي و رومي مىباشد و منبت رومي آن بلغار و اروس و صمغ رومي آن را كويند كهربا است و از اروس مىآورند و بدين نحو ترتيب مىدهند كه پوست و چوبهاى آن را برهم چيده و در زير آن ظرفى مىكذارند و در آنها آتش مىافروزند تا پوست و چوبها سوخته دهنيت آن در ان ظرف چكيده مجتمع كردد و درخت رومي آن بزركتر و برك آن درازتر از نبطي و نبطي آن بىصمغ و در مزبلها مىنشانند و فترى كه در حوالي آن و در ان مزبله رويد بيغائله است
* طبيعت رومي ان
در سوم كرم و در اول خشك
* افعال و خواص آن
آشاميدن صمغ آن با سركه جهت خفقان و صرع و تقطير البول و بدستور ضماد آن بدون سركه جهت خفقان و منع سيلان رطوبات بمعده و امعا و عرق النسا و قطع حمل و تفتيح سده نافع و كل آن قاطع نزف الدم جميع اعضا و برك آن با سركه جهت نقرس و فرزجهء آن با سركه بعد طهر معين بر حمل نيز كفتهاند و طبيخ چوب آن مجفف قروح و آكله و روغن آنكه مذكور شد قوى التاثير و خوشبو و در افعال قريب بروغن بلسان است و نبطي آن در اول كرم و در دوم خشك
* افعال و خواص آن
العين اكتحال ثمر تازهء آن با عسل جهت غشاوه الاذن قطور آب برك تازهء آن جهت درد كوش و آشاميدن يك مثقال از پوست آن جهت عرق النسا و تقطير البول نافع و قاطع حمل زنان است خصوصا با اندكي حب الكلي و عسل و برك آن نيز بدستور همين اثر دارد چون بعد طهر بياشامند بدل آن مرزنجوش ثلث وزن آن مقدار شربت آن از نيم درهم تا يك درم است