تخم سفيد و طعم برك آن نيز شبيه ببرك بستاني و با عفوصت و كلو را زياده از ان مىخراشد و آنچه در ماهيت ان نوشتهاند كه ساق آن به قدر نيم ذرع و شاخهاى آن باريك و برك آن به قدر ناخن و كل آن خوشبو و با سفيدى و سرخي شايد در ان بلاد بدين هيأت مىشده باشد و مستعمل برك و تخم آنست و اهل هند بيخ آن را نيز مستعمل دارند
* طبيعت ان
در دوم كرم و در اول خشك
* افعال و خواص بستاني آن
امراض العين اكتحال عصارهء آن جهت غشاوه و بياض و قرحهء چشم امراض اعضاء الغذاء و النفض و غيرها آشاميدن آن با شراب جهت استسقا و يرقان و قولنج و مغص و رفع سموم قتاله و دماميل و اصلاح اخلاط ثلثه يعني صفرا و خون و بلغم فاسد و ملين و مشهى و بدستور تناول برك پختهء آن با اندك روغن بريان نموده و عرق آن نيز كه بدستور برك كاسني و كل بيد انجير مقطر نمايند جهت استسقاى بارد نافع و روغن آن جهت درد مفاصل و انثيين و اكثار آن مورث درد كلو مصلح آن كاهو و كاسني تازه و تازهء آن موافق مزاج دواب و منقى اخلاط فاسدهء آنها و تخم آن مهيج باه و طلاى آن جهت رفع كلف مقدار شربت از تخم آن تا سه درهم و برى را برك بزركتر و ساق درازتر و تخم آن شبيه بحلبه و كوچكتر از ان و كريه الطعم و كل آن سرخ و آن را يونچهء كوهى نامند
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
آشاميدن آب آن جهت صرع و درد پهلو و تقويت معده و درد آن و دفع رياح و هيضه و برودت مثانه و تقطير البول و ادرار نمودن بول و حيض و شير و عرق و سعوط آن جهت صرع و جنون و نطول عصير آن جهت تسكين وجع عقرب كزيده مؤثر و بر عضو صحيح موجب احداث وجع و لذع و جلوس در طبيخ آن جهت سرعت حركت اطفال و بدستور تدهين بروغن آن و نيز تدهين بروغن آن جهت درد اعضا و غسول به آب عصير آن جهت تنقيهء بشره نافع و مصدع و مضر محرورين مصلح آن كشنيز و بقول بارده و تخم آن كرم و تر و خشكتر از نبات آن مبهى و جالى و طلاى آن در رفع اوساخ و كلف وجه قويتر از بستاني و مقدار شربت آن تا سه درهم و مورث جرب مصلح آن كثيرا و مضر سينه و مصلح آن شكر ابلوج و از خاصيت آنست كه چون برك و بيخ آن را بر ران چپ زن آبستن بندند باعث سهولت وضع حمل آنست و بايد كه بعد از وضع حمل به زودى باز نمايند و صاحب دستور الاطبا نوشته كه چون بيخ سفيد در سايهء خشك كردهء آن را با آب و يا كلاب بسايند و در چشم كشند جهت رويانيدن موى مزكان ريخته و ازالهء دمعه و جرب مفيد و چون آب برك سبز تازهء آن را بكيرند و در نه درهم آن دوازده توله شير كاو داخل كرده بخورند حبس بول را دفع نمايد و نيز خوردن بيخ آن را از مقدار يك فلفل با يك دانهء فلفل شروع نمايند و روزى به قدر يك فلفل از ان و يكدانهء فلفل بيفزايند تا چهل روز كه مقدار چهل فلفل و چهل دانهء آن رسد و باز بتدريج كم نمايند جهت اكثر امراض باردهء رطبه و حميات بلغميهء مزمنه خصوص مرضى كه بهندى سانجر نامند كه در هر ماه يا در اوايل و يا اواسط و يا اواخر آن تپ شديدى اكثر با حمى و نزول آب در بيضه و پاها و مواضع ديكر نيز با درد و وجع عارض مىكردد بسيار نافع است *
* حنطه *
بكسر حاء مهمله و سكون نون و فتح طاء مهمله و ها در آخر بعربي بروقمح و بفارسي كندم و بهندى كيهون نامند بكسر كاف فارسي و سكون ياء مثناة تحتانيه و ضم ها و سكون واو و نون و بريان كردهء نيمكوفته مقشر آن را بعربي دشيش و برغل و بفارسي برغول كويند
* ماهيت ان
از حبوب مشهورهء معروفهء ماكوله است و اجود آن تازه باليده سفيد مائل بزردى و بعد از ان سفيد آنست
* طبيعت ان
در اول كرم و در رطوبت و يبوست معتدل و تازهء خشك نشده آن در دوم تر
* افعال و خواص ان
بهترين اطعمه اصحار كثير الغذاء و مسمن بدن و ليكن مسدد و مضر صاحبان سدهء عروق و احشا و خوردن خام تازهء آن مولد كرم معده