و توحش و استرخاى مقعده و تفريح آورد و طبع را خوش دارد و ضماد آن جهت جرب و جراحات و قروح خبيثه و اورام حاره و منع ازدياد زخمها مفيد و تخم و برك آن را چون بخايند درد دندان را ساكن كند و بن آن را محكم سازد و ادمان اكل آن يرقان را زائل كرداند بدل آن بطباط است
* حمام *
بفتح حاء مهمله و ميم و الف و ميم بفارسي كبوتر و بهندى نيز مشهور بدان است
* ماهيت ان
مرغى است معروف صحرائي و خانكي مىباشد صحرائي آن اكثر خاكسترى رنك مائل بسبزى و خانكي آن ملون بالوان و انواع و خوشرنكتر و خوشمنظرتر مىباشد
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و در اول خشك و صحرائي آن كرمتر و خشكتر و لطيفتر از خانكي و هر دو با رطوبت فضليه
* افعال و خواص آن
بچهء اهلى آن بهتر خصوصا تازه پر و بال برآوردهء آن امراض سر و چشم و معده و كبد و كرده و باه خوردن كوشت آن جهت فالج و لقوه و رعشه و خدر و استرخا و توليد خون صالح و رفع استسقاى زقي و طبلى و تسمين بدن و تقويت كرده و باه و توليد مني و چون سنكدان آن را كه تازه برآورده باشند و آلايش جوف آن را دور كرده سائيده بخورند جهت رفع سميت كزيدكي مار نافع و خوردن بچهء كبوتر در روغن كنجد بدون آب و نمك طبخ نموده جهت تفتيت حصاة كرده و مثانه و اخراج آن در ساعت مفيد و طلاى خون آن بر پيشاني جهت قطع رعاف كه از حجب دماغ باشد و بدستور آشاميدن قدر باقلائي از خون خشك شدهء آن و ريختن خون كرماكرم آن بر جراحات سر كه به استخوان رسيده باشد و اكتحال خون كرماكرم آن خصوصا كه پر نورسته بچهء آن را بكنند كه خون از ان برآيد و در چشم بچكانند جهت جراحت چشم و كمنه و غشاوه و طرفه و شبكورى نافع و فضلهء آن در سوم كرم و خشك و جالي و مقرح آشاميدن آن از يكدرهم تا سه درهم جهت استسقاى بارد و سه درهم آن با دو درهم دارچيني جهت تفتيت حصاة مجرب و طلاى سركين سوختهء آن بر اطراف بيني جهت رعاف بيعديل و چون سركين آن را بسوزانند و ملح آن را بكيرند و با آب ترب بياشامند تفتيت حصاة نمايد و دفع كند و ضماد آن با حرف و خردل جهت صداع مزمن و شقيقه و درد پهلو و مفاصل و نقرس و با آرد جو جهت تحليل اورام صلبه و با روغن زيتون جهت سوختكي آتش و با سركه جهت تحليل خنازير و با تخم كتان جهت كشودن دمل و قلع خشك ريشهء زخمها و چون با آرد كندم و آب كرم و قدرى قطران مرهم ساخته سه شبانروز بر برص ضماد نمايند پس بشويند و باز تجديد كنند در ازالهء برص بغايت مؤثر و با سركه جهت سعفه و اقسام استسقا و جلوس در طبيخ آن جهت عسر بول و تمريخ پيه آن جهت رفع آثار قروح نافع و سر آن را كه با پر و موى سوخته باشند جهت غشاوه و ظلمت بصر و شبكورى اكتحالا مفيد و چون شكم بچهء كبوتر را بشكافند و كرماكرم بر موضع عقرب كزيده بندند جهت جذب سميت آن مفيد و بيضهء آن بسيار كرم آشاميدن خام آن جهت رفع خشونت سينه و نيكوئى رنك رخسار و چون اطفال با عسل تناول نمايند به زودى بسخن آيند و طلاى پنج عدد آن با پيه خوك بر احليل جهت تحريك باه بغايت مؤثر و زهرهء آن را چون در چشم كشند جهت نزول آب و بياض و غشاوه نافع و استخوان ساق آن را چون بسوزانند و فرزجه نمايند جهت اعادهء بكارت از اسرار است و مداومت خوردن بچهء كبوتر مورث برص و مجموع كبوتر صحرائى و اهلي مضر محرورين و مصدع و محرق خون و اكثار خوردن كباب بچهء كبوتر با ادويهء حاره مورث احتراق دم و حدوث جذام است مصلح آن پختن آن به آب غوره و سركه و كشنيز و خوردن كاسني و خيار تازه بعد از ان و سكون صاحب آبله در جايى كه كبوتران در ان باشند در زير يا بالا بالخاصيت مورث شفاى آن و مجاورت آن سبب امن از امراض دماغى و عصباني و عفونى مانند فالج و سكته