جهت التيام جراحات خصوصا عصباني و كويند بالخاصيت متطرقات صلبه را نرم مىسازد
* حلفا *
بفتح حاى مهمله و سكون لام و فتح فا و الف
* ماهيت ان
نوعى از بردى است كه بفارسي پيزر نامند كه در آبها رويد و از ان حصير و امثال آن ترتيب دهند و در حليفه كه موضعى و منزل است قريب بمكهء معظمه بيشتر مىشود
* طبيعت ان
در اول كرم و خشك
* افعال و خواص آن
شستن سر به محرق آن سه روز متوالى جهت رفع حزاز و قروح ابريه و خوردن پنج درهم آن با عسل و سركه كشندهء اقسام كرم معده و امعا و مفتح سدد و كفتهاند با آب و عسل نيز اين اثر دارد و داغ كردن بشاخهاى آنكه از آتش افروخته باشند جهت نملهء ساعيه و تكرار آن سه دفع جهت منع زياده شدن اورام رخوه نافع است
* حلق *
بفتح حاء مهمله و لام و سكون قاف
* ماهيت ان
عصارهء برك نباتي است يمنى شبيه بعليق و ثمر آن مانند خوشهء انكور و دانهء آن مانند عنب الثعلب و بعد رسيدن سرخ مىكردد پس سياه و برك آن شبيه ببرتاك و ترش و با كوشت آن را طبخ مىنمايند و مىخورند و عصارهء آن را بدين قسم مىكيرند كه برك آن را در تنور مىكذارند و چون نرم كشت رطوبت آن را افشرده منعقد مىسازند و آن سياه رنك و طعم آن ترش مىباشد و بهتر از آب حب الرمان است كفتهاند آب آن را در اصفر مىريزند و بعد از انعقاد و خشك شدن برميدارند و به اطراف مىبرند
* طبيعت ان
سرد و خشك
* افعال و خواص آن
آشاميدن پنج درهم محلول آن در سي درهم آب جهت قمع مرة صفرا و تسكين لهيب و حرارة معده و عطش و ازالهء كرب خمار بيعديل مقدار شربت آن تا پنج درهم
* فصل الحاء المهملة مع الميم *
* حماحم *
بفتح حاء مهمله و ميم و الف و كسر حاء مهمله و سكون ميم حبق بستاني است و در شام حبق نبطى و به عربى ديسم و بفارسي كويند بستان افروز است و نيز كويند غير آنست و بهندى كلغه نامند
* ماهيت ان
نباتى است برك آن شبيه ببرك بستان افرز و از ان بزركتر و مختلف الالوان و خوشمنظر و در باغها با بستان افروز غرس مىنمايند و مشهور بلالهء خطائي است و در تبريز بكل عاشقان
* طبيعت ان
در آخر اول سرد و خشك
* افعال و خواص آن
با قوت محلله و رادعه و رافع سدهء دماغ و زكام حادث از بلغم و ضماد برك آن جهت سوختكي آتش نافع و صاحب تقويم كفته كه حرارت معده و جكر را ساكن كرداند و چون طبيخ آن را با جلاب يا سكنجبين بياشامند معده و جكر را از اخلاط فاسدهء رديه پاك سازد و تخم آن مقوى دل و برشتهء آن با روغن كل و آب سرد جهت اسهال مزمن مفيد و اكثار آن مضر مثانه مصلح آن كندر مقدار شربت آن تا دو درهم بدل آن بستان افروز است و روغن آنكه آب برك آن را كرفته با روغن زيتون بالمناصفه ترتيب دهند محلل باقوت قابضه و خوردن دو مثقال آن جهت رياح معده و طلاى آن جهت رياح اغشيهء دماغ نافع است
* حمار اهلى *
بكسر حاء مهمله و فتح ميم و الف و راء مهمله بفارسي خر و الاغ و بهندى كدهه بفتح كاف فارسى و سكون دال مهمله و فتح ها و هاء ديكر در آخر نامند
* ماهيت آن
حيوانى معروف است
* طبيعت ان
در اوائل دوم كرم و در اوائل سوم خشك و با رطوبت فضليه
* افعال و خواص آن
لحم آن غليظ و بطىالهضمتر از كورخر امراض الراس خوردن كباب جكر آن ناشتا جهت صرع تب ربع و آشاميدن سم سوختهء ان هر روز نيم مثقال نيز جهت كزاز و صرع و بخور سم آن با خمر غليظ جهت جنون و طلاى سركين آن با سركه بر پيشاني جهت رعاف و بدستور چكانيدن عصير آن در بيني بتنهائي و استنشاق خشك آنكه سركه بر آن پاشيده باشند و نيز قطور آب سركين تازهء الاغ جهت صرع مفيد امراض كبد مراره و كرده و مثانه و سموم و غيرها آشاميدن بول آن جهت درد كرده و آشاميدن عصير سركين آن جهت يرقان و تفتيت حصاة و