و جكر و رحم و برودت مثانه و تقطير البول و ضماد آن جهت تقويت موى نافع و خوردن آن با نان مانع تليين آنست و تخم آن ملين و منضج و محلل و مبهي و مدر حيض و مقوى رئهء الصدر و المعدة مطبوخ آن با عسل مسهل و جهت مواد محتبسه به سينه و سرفه و ربو و عسر النفس و بواسير و اورام باطني و كسر رياح و دفع بلغم لزج از سينه و تنقيهء امعا و مطبوخ آن با تمر هندى و مويز و انجير كه آب آن را بعد طبخ صاف نموده با عسل بقوام آورده باشند جهت ضيق النفس و تصفيهء صوت و قروح سينه و درد آنكه مزمن شده باشد با آب پرسياوشان مجرب خوردن آن با مرى پيش از طعام و بدستور با عسل شكم براند و اخلاط رديه دفع كند اعضاء النفض طبيخ آن بتنهائي و يا با ادويهء مناسبه جهت تسهيل ولادت و ادرار بول و حيض و مداومت خوردن آن بآرد كندم و شكر و عسل سرشته جهت تسمين بدن و اصلاح حال كرده مؤثر و آب طبيخ آن با پنج درم فوه جهت نيكوئي رائحهء براز و تليين طبيعت و رفع سستي و شكستكي اعضا و ادرار حيض و ليكن مفسد رائحهء عرق و بول است الاورام و غيرها ضماد آن جهت اورام صلبهء ظاهرى و باطني و سعفه و سبوسه كلف و سوختكي آتش و شقاق بارد و كجى ناخن و ورم سپرز و رحم و رفع اسقاط موى و سائر آثار جلديه و ضماد آرد آن با بورهء ارمني جهت تحليل طحال و با انجير جهت كشودن دمل و با آرد جو و روغن كل سرخ و سركه جهت اورام حاره و با عسل جهت بارده و طلاى آن جهت رفع چرك و نيكوئي رنك رخسار و با مويزج جهت منع تولد قمل و قطور نقيع آن در آب جهت دمعه و سلاق و حمره و بقاياى ورم چشم و نطول طبيخ آن و بدستور جلوس در ان جهت تسهيل ولادت و اسقاط مشيمه و تنقيهء رحم و فرزجهء آن با پيه قاز جهت تليين صلابت رحم و تفتيح فم آن و شستن سر به آب طبيخ آن جهت جعودت موى و زوال حزاز و قروح رطبه نافع و اكثار آن مصدع و مغثى و مضر انثيان مصلح آن سكنجبين حامض و انيسون و مكيدن انار ميخوش و محرور المزاج را استعمال برك آن بدون كاسني جائز نيست و طبيخ برك آن با برك اسفناج و يا برك خرفه و يا با زردك نيكو مصلح است آن را از براى محرو المزاج و روغن تخم آن كرم و تند و محلل و ملطف و ملين صلابات و منضج دبيله و جهت زحير و اسهال و نخالهء ردى و موى و قرحهء رخسار و با موم جهت شقاق و با ادويه كلف جهت جلاى بشره موثر است
* حلبيب *
بفتح حاى مهمله و سكون لام و كسر باى موحده و سكون ياى مثناة تحتانيه و باى موحده كويند سورنجان هندى است
* ماهيت ان
دوائى است هندى خشبي شبيه بسورنجان مصرى
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك و كويند در سوم
* افعال و خواص ان
آشاميدن آن جهت نقرس و درد مفاصل و زانو و تقويت بدن و اخراج بلغم خام و اخلاط غليظه و اقسام كرم معده و امعا و اسهال بلغم خام مفيد مقدار شربت آن تا سه درهم مضر سپرز و مغلظ آن مصلح آن كثيرا و كاسنى است
* حلبوب *
بفتح حاى مهمله و سكون لام و ضم باى موحده و سكون واو و باى موحده لغت نبطى است و باندلس حريف الاملس بحاى مهمله و در بلاد ديكر عصا هرمس و خصي هرمس بخاى معجمه و صاد مهمله و ديسقوريدوس در رابعه نوشته كه آن را ليثورسطس و بعضي برسانيون و بعضى اربوطانون نامند
* ماهيت ان
كياهي است به قدر شبرى و پرشاخ و بسيار كره و شعبهاى آن از كرههاى آن رسته و برك آن كوچكتر از بادروج و مفروش بر روى زمين و يكروى آن مزغب و دو نوع مىباشد نر و ماده و ثمر نوع ماده آن خوشهدار با تخم و تخم آن از بطم كوچكتر و برك نر آن و ثمر آن نيز كوچكتر از ماده و مستدير و يك تخم بر بالاى تخم ديكر و پيوسته بهم شبيه بخصيهء حيوان و بيخ آن دو عدد و مستدير به قدر تخم كبوتر يكي سست و ديكرى صلب نيز بهم پيوسته مانند خصيه
* طبيعت آن
كرم و خشك در دوم
* افعال و خواص ان
محلل