اورام بارده و ملين طبع و آشاميدن سى مثقال از آب مطبوخ آن مسهل رطوبات مائيه و مرت صفرا و ضماد آن محلل قوى و كفتهاند حمول برك مادهء آن بعد از طهر و خوردن بيخ صلب آن باعث حمل به دختر و آشاميدن برك نر آن و حمول بيخ سست آن باعث حمل بپسر است بالخاصيت و كفتهاند سست آن مضعف باه و صلب آن مقوى آنست
* حلتيت *
بكسر حاء مهمله و سكون لام و كسر تاء مثناة فوقانيه و سكون ياء مثناة تحتانيه و تاء مثناة فوقانيه به فارسى انكزد و انغوزه و باصفهانى انكشت كنده و بهندى هينك نامند
* ماهيت ان
دو نوع مىباشد طيب و منتن و طيب آن صمغ انجدان سفيد است كه آن را كوله پر نامند و منتن آن را كويند صمغ انجدان سياه است كه به فارسى كماة نامند و بهترين آن طيب آنست و بهترين منتن آن صاف شفاف مائل بسرخى تندبوى با بشاعت است كه چون در آب حل كنند مانند شير شود و زبون و مغشوش آن رنك آن سبز و بوى آن مانند بوى كندنا و طعم آن كريه باشد و كويند منتن آن بدين اوصاف است و مغشوش بسكبينج و آرد باقلى مىنمايند منبت آن هرات
* طبيعت ان
كرم در اول چهارم و خشك در آخر دوم و منتن آن خشك در سوم و باقوت ترياقيه و سميه
* افعال و خواص ان
امراض الراس آشاميدن آن جهت امراض باردهء دماغيه مانند فالج و رعشه و صرع و خدر و تمدد و ام الصبيان و امثال اينها و با فلفل و سداب جهت كزاز و با شراب جهت امراض اعصاب و با سكبينج جهت فالج و خدر به شرط ادمان و بلع نمودن سه قيراط آن ممزوج با موم جهت فالج نافع امراض چشم و كوش و بيني و دهان و حلق و حنجره و صدر و معده و كبد و طحال و مراره اكتحال آن با عسل جهت قوت باصره و نزول آب و بياض و ظفره و قطور جوشانيدهء آن در روغن زيتون جهت درد كوش و كرى كهنه و دوى و طنين و با زنجار و زاج جهت بردن كوشت زياده كه در بينى متكون شود و كذاشتن آن بر دندان كرم خورده جهت تسكين درد و ريزانيدن آن و طلاى آن از خارج نيز مسكن درد آن و مضمضه بطبيخ آن بانجير و زوفا جهت درد دندان كرم خورده و غرغرهء آن با عسل جهت ورم لهاة و با سركه جهت اخراج زلوى در حلق مانده و با زردهء تخممرغ جهت سرفهء خشك و درد پهلو و بتنهائي و يا با ادويهء مناسبه جهت بحت الصوت و خشونت حلق و شوصهء بلغمي و آشاميدن محلول آن در آب جهت تصفيهء صوت اعضاء الغذا آشاميدن آن مذيب هر جامد و محلل و پراكنده كنندهء رياح و با سكنجبين جهت جمود شير و با قوابض جهت اسهال رطوبي و بادويهء مناسبه جهت مغص ريحي و بلغمي و قولنج و تحليل رياح و پراكندكي آنها و اخراج اقسام كرم معده و تفتيح خون بواسير و برودت معده و جكر و سپرز و استسقا و سستي بدن و خوردن مقدار يك نخود آن و يا كمتر به قدر برداشت مزاج كه در جوف خمير نان پخته كذاشته بلع نمايند تا چند روز پى هم جهت تحليل استسقاى بارد هر نوع كه باشد خصوص زقي و طبلي نافع و با انجير جهت يرقان سدى و با آب بار تنك جهت رفع چرك و دبيلات باطني امراض رحم و اورام و قوبا و ثآليل و سموم و غيرها و آشاميدن آن با مو و فلفل جهت كشودن بول و حيض و بخور و حمول آن جهت اخراج جنين ميت و كذاشتن آن بر اورام بعد شكافتن آنها جهت اخراج اجزاى خبيثهء آن و ضماد آن با انجير خشك و سركه جهت قوبا و با قيروطي جهت ثآليل و غدد و مسماريه و ضماد آن جهت داء الثعلب و با آب خاكستر و آب دريا جهت شكاف عضل و طلاى آن جهت زخم كزيدهء سك ديوانه و منع مقاربت هوام و رفع مضرت پيكان زهردار و مانند آن و بدستور با شير و جنطيانا جهت كزيدن سك ديوانه و با روغن زيتون جهت كزيدن عقرب و رتيلا الباه كذاشتن اندكي از ان در ممر احليل باعث تقويت و نعوظ تمام و ماليدن محلول آن در روغن زنبق بر احليل در وقت مقاربت باعث كمال لذت جانبين خصوصا كه در