* حجر الحوت *
بضم حاء مهمله و سكون واو و تاء مثناة فوقانيه و بفارسي سنكسر ماهي نامند
* ماهيت آن
جسمى است سفيد و مفرطح فى الجمله مثلث شكل صلب شبيه بسنك كه به دو طرف سر نوعى ماهي كه بهندى پتهرچته نامند متكون مىكردد در هر طرفى يك عدد و آن ماهى به قدر يك شبر نهايت دو شبر مىباشد و در بنكاله بسيار است و فلسدار و حلال و اكثر مىخورند و از ماهي كوچكتر كه يك شبر باشد سنك كوچكتر و از ماهي كلان بزركتر برمىآيد
* طبيعت ان
كرم و خشك و حاد و با قوت مفتته
* افعال و خواص آن
در تفتيت حصاة كرده قوى التاثير است *
* حجر الحيه *
بفتح حاء مهمله و ياء مثناة تحتانيه و ها بفارسي مهرهء مار كويند
* ماهيت ان
اقسام مىباشد قسمى معدني و آن را مار مهره نامند و بعضى كويند كه در معدن زبرجد بهم مىرسد و آن زبرجدى رنك مائل بسياهى و خاكسترى مىباشد و به شكل نكين مربعى از يك مثقال تا دو مثقال و دوم حيواني كه در عقب سر بعض افاعي مىباشد و در همه افاعي يافت نمىشود بلكه بندرت در بعضى و چون از كوشت جدا كنند نرم مىباشد و بعد رسيدن هوا متحجر مىكردد و به قدر نصف صدفى مائل بدرازى و خاكسترى رنك و بعضى سياه و صلب و مخطط بسه خط سفيد و بعضى سفيد و سست و مجعول نيز مىباشد و امتحان اصلي از جعلي و خوبى آن كويند آنست كه چون بر موضع كزيدهء مار بكذارند بچسپد و چون شير بران بريزند شير منجمد و متغير كردد و كفتهاند كه چون بعد از ان در شير اندازند شير را منجمد كند و چون جذب تمام سم كرده باشد ديكر نچسپد و شير را منجمد نسازد و در حين جذب سم لون آن متغير كردد و چون در شير اندازند به حال اصلي آيد و امتحان ديكر آنكه چون بر جامهء پشمى سياه يا كبود بمالند سفيد كرداند و چون مبالغه نمايند سياه شود و سفيدى در ان نماند و امتحان ديكر آنكه چون در آبليمو در صحن چيني اندازند به حركت و دوران آيد و اين امتحان مختص بدين نيست بلكه اكثر اصداف و حلزونات نيز چنين مىباشند
* افعال و خواص آن
جهت سم مار قوى الاثر و براى عقرب كزيده و هوام ديكر ضعيف الفعل و ليكن شيخ الرئيس در مفردات قانون نوشته كه جالينوس منكر اين فعل است و آشاميدن آن جهت تفتيت حصاة و سنك مثانه بغايت نافع مقدار شربت آن تا سه قيراط و تعليق مخطط آن جهت صداع و ليثرغس نافع است
* حجر الخزامي *
بفتح خا و زاى معجمتين و الف و كسر ميم و ياء نسبت
* ماهيت ان
سنكى است سياه رنك و مدور و بدبوى و از صقلبه خيزد و از آتش مشتعل كردد و چون آب كمى بران ريزند شعلهور كردد و چون در روغن اندازند منطفي شود
* افعال و خواص آن
بخور آن جهت كريزانيدن هوام و با خود داشتن آن جهت صرع و عقر زنان عاقر و وجع رحم و اذيت حيوانات موذى مؤثر است *
* حجر الخزفي *
بفتح خا و زاى معجمتين و كسر فا و سكون ياء نسبت
* ماهيت ان
سنكى است مصرى شبيه بخزف و صفايحى و زود منشق شود و از هم بپاشد و ريزه كردد
* طبيعت ان
در كرمي كمتر از ياقوت و بسيار خشك و با قوت قابضه و حاده
* افعال و خواص آن
قائم مقام حجر قيشور است در ستردن موى و دو درهم آن با شراب قاطع خون حيض و خوردن يك مثقال آن چهار روز بعد از ظهر باعث قطع حمل دائمي و ضماد آن با عسل جهت ورم پستان و قروح خبيثه نافع و مانع ازدياد و انتشار آن هر دو است *
* حجر الخطاطيف *
بفتح خاء معجمه و طاء مهمله و الف و كسر طاء مهمله و سكون ياء مثناة تحتانيه و فا
* ماهيت ان
ديسقوريدوس كفته بچهء اولين پرستوك را چون در افزونى نور ماه بكيرند و شكم آن را بشكافند دو عدد سنك در شكم آن